Har bir bola — e’tiborda

Orfan kasallikka chalingan bolalar salomatligi chuqur o‘rganilmoqda. Ba’zan bir oilaning butun taqdiri birgina tashxis atrofida o‘zgaradi. Kam uchraydigan, kechishi og‘ir va uzoq muddatli davolash hamda reabilitatsiyani talab qiladigan orfan kasalliklar ana shunday sinovlardan biridir. Bunday xastalikka duch kelgan bola uchun har bir kun, har bir tibbiy tavsiya, har bir to‘g‘ri tanlangan davolash usuli nihoyatda muhim.

Shu ma’noda, mamlakatimizda aholi salomatligini muhofaza qilish, ayniqsa, bolalarga ko‘rsatilayotgan tibbiy yordam sifatini oshirish, kam uchraydigan va murakkab kasalliklarga chalingan bemorlarni e’tibordan chetda qoldirmaslik borasida amalga oshirilayotgan ishlar alohida ahamiyat kasb etadi.

Davlat rahbari tomonidan ilgari surilayotgan “Inson qadri uchun” tamoyili ham, avvalo, tibbiy yordamga muhtoj har bir inson, har bir bola taqdiriga mas’uliyat bilan yondashishni taqozo etadi. Bugun Buxoro viloyatida o‘tkazilayotgan kompleks tibbiy ko‘riklar ana shu ezgu maqsadning amaliy ifodasidir.

Buxoro viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazida kam uchraydigan orfan kasalliklarga chalingan bolalar uchun chuqurlashtirilgan kompleks tibbiy ko‘riklar tashkil etilmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirining tegishli buyrug‘i hamda ko‘rsatma xati asosida tuzilgan Respublika ishchi guruhi ayni paytda Buxoro viloyatida o‘z faoliyatini olib bormoqda.

Ko‘riklar doirasida sklerozlashgan panensefalit, Dyushenn mushak distrofiyasi va spinal mushak atrofiyasi kabi og‘ir kechuvchi orfan kasalliklarga chalingan bolalarning salomatligi har tomonlama baholanmoqda.

Bu yerda asosiy maqsad faqat bemor bolani ko‘rikdan o‘tkazish emas. Mutaxassislar uchun har bir bolaning kasallik tarixi, bugungi klinik holati, avvalgi davolash natijalari va reabilitatsiya jarayonini bir butun tizim sifatida o‘rganish muhim.

Chunki orfan kasalliklarida bir xil qolipdagi yondashuv har doim ham kutilgan natijani bermaydi. Har bir bolaning holati individual yondashuvni talab qiladi.

Tibbiy ko‘riklar jarayonida bemorlarning klinik holati chuqur o‘rganilib, zarur laborator va instrumental tekshiruvlar o‘tkazilmoqda. Olingan natijalar asosida kasallikning kechishi, nevrologik holat, mushaklar faoliyati va organizmdagi boshqa o‘zgarishlar tahlil qilinmoqda. Ayniqsa, mutaxassislarning bolalarning avvalgi tibbiy hujjatlari va davolash natijalarini sinchiklab o‘rganayotgani muhim. Zero, og‘ir va uzoq davom etuvchi kasalliklarda bugungi holatni to‘g‘ri baholash uchun kechagi tibbiy tarixni bilish ham katta ahamiyatga ega. Shu asosda har bir bemor uchun qo‘shimcha tekshiruvlarga ehtiyoj, keyingi davolash taktikasi va reabilitatsiya yo‘nalishlari belgilab berilmoqda. Demak, bu ko‘rik — oddiy tibbiy tekshiruv emas. U bolaning keyingi hayoti, harakatchanligi, ijtimoiy faolligi va imkoniyatlarini saqlab qolishga qaratilgan kompleks yondashuvning muhim qismi hisoblanadi.

Ko‘riklarning yana bir muhim jihati — unda turli yo‘nalishdagi malakali mutaxassislar ishtirok etayotganidir. Jumladan, Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi dotsenti, tibbiyot fanlari nomzodi, bolalar nevrologiyasi xizmati bo‘yicha maslahatchi Shahlo Saidazizova, Respublika bolalar ruhiy-asab kasalxonasi bosh shifokori, tibbiyot fanlari nomzodi, bolalar nevrologi-reabilitologi Shoira Nurmatova, Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi bo‘lim boshlig‘i, tibbiyot fanlari nomzodi, immunolog Dilorom Tursunova, Respublika bolalar asab kasalliklari kafedrasi dotsenti Sadoqat Nazarova hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi erta yoshli bolalar bo‘limi mudiri Manzura Boltaboyeva kabi mutaxassislar ishtirok etishmoqda.

Nevrolog, reabilitolog, immunolog va boshqa mutaxassislarning bir joyda hamkorlikda ishlashi bemor holatini turli nuqtai nazardan baholash imkonini beradi. Bu esa tibbiyotdagi eng muhim tamoyillardan biri — “kasallikka emas, bemorga qarab davolash” yondashuvining amaldagi ko‘rinishidir. Bunday sinovli vaziyatda shifokor tavsiyasi qanchalik muhim bo‘lsa, bemor bolaning ota-onasi bilan muloqot ham shunchalik ahamiyatli.

Tibbiy ko‘rik jarayonida Buxoro viloyati sog‘liqni saqlash boshqarmasi boshlig‘i Muhsin Rajabov ham ishtirok etib, bemor bolalarning ota-onalari va yaqinlari bilan muloqot qildi. Suhbatlar davomida bolalarni davolash va reabilitatsiya qilish jarayonlarini tizimli ravishda davom ettirish, ularning salomatlik holatini muntazam nazorat qilib borish muhimligi ta’kidlandi.

Aslida, og‘ir kasallik bilan yashayotgan oila uchun “siz yolg‘iz emassiz” degan ishonchning o‘zi ham katta ma’naviy kuchdir. Ota-ona farzandining tashxisi haqida emas, uning kelajagi haqida o‘ylaydi. Shuning uchun tibbiy tizimning vazifasi ham faqat kasallikni aniqlash bilan cheklanmasligi kerak. Oilaga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish, davolash va reabilitatsiyaning keyingi bosqichlarini tushuntirish, bolaning imkoniyatlarini saqlab qolish uchun zarur choralarni belgilash ham muhim.

Orfan kasalliklar kam uchrashi bilan birga, ko‘p hollarda murakkab kechishi va uzoq muddatli tibbiy kuzatuvni talab qilishi bilan ajralib turadi. Shuning uchun bunday bemorlarni muntazam kuzatish, kasallik dinamikasini baholab borish, davolash taktikasini zaruratga qarab yangilash va reabilitatsiya choralarini izchil davom ettirish muhim.

Buxorodagi bu kabi kompleks tibbiy ko‘riklar ham aynan shu maqsadga xizmat qiladi. Mutaxassislar har bir bola holatini chuqur o‘rganib, uning ehtiyojlarini aniqlash orqali keyingi tibbiy yordamni yanada manzilli tashkil etishga harakat qilmoqda. Bu esa sog‘liqni saqlash tizimida profilaktika, erta tashxis, davolash va reabilitatsiyani yagona zanjir sifatida ko‘rish tobora muhim ahamiyat kasb etayotganini ko‘rsatadi.

Bugun tibbiyotda zamonaviy texnologiyalar, yangi davolash usullari va yuqori malakali mutaxassislar imkoniyati kengayib borayotgan bir paytda eng muhim mezon o‘zgarmaydi: inson hayoti va salomatligi — eng oliy qadriyat. Ayniqsa, hayot yo‘lini endi boshlayotgan bolalarga nisbatan bu mas’uliyat yanada yuksak. Buxoro viloyatida o‘tkazilayotgan chuqurlashtirilgan kompleks tibbiy ko‘riklar ham ana shu mas’uliyatning amaliy ifodasi sifatida ahamiyatlidir. Bu jarayon orfan kasalliklarga chalingan bolalarning salomatlik holatini har tomonlama baholash, tibbiy yordam sifatini oshirish, davolash va reabilitatsiya jarayonlarini takomillashtirishga xizmat qiladi. Eng muhimi, har bir bola alohida e’tiborda. Chunki tibbiyotning haqiqiy yutug‘i faqat murakkab tashxis qo‘yish yoki zamonaviy uskunadan foydalanish bilan emas, balki bir bolaning hayotiga umid, bir oilaning qalbiga ishonch va bir insonning kelajagiga imkoniyatni qaytarish bilan o‘lchanadi. Bugungi kompleks ko‘riklarning mohiyati ham shunda — kam uchraydigan kasallikka chalingan bolalar ham jamiyat e’tiboridan chetda emas. Ularning har biri uchun tibbiy yordam, g‘amxo‘rlik va munosib kelajakka bo‘lgan huquq birdek qadrli.

Zarif Komilov, O‘zA muxbiri