Yevropani “neft talvasasi” kutyaptimi?
Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron Yevropa Ittifoqini dizel va aviatsiya yonilg‘isi ta’minotini oshirish uchun shoshilinch chora ko‘rishga chaqirdi. Ta’kidlanishicha, Hurmuz bo‘g‘ozi uzoq vaqt yopiq qolishi va Yaqin Sharqda energetika infratuzilmasiga hujum davom etishi jahon neft bozoridagi tanqislikni yanada kuchaytiradi.
Yevropa komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayenga 18-sentabr kuni yuborilgan maktubda Makron hozirgacha neft ta’minoti asosan qayta ishlash miqdorini oshirish, Osiyo talabi susayishi va mavjud zaxira ishlatilishi hisobiga saqlab turilganini aytgan. Bunday imkoniyat cheklangan: Fransiya hukumati ma’lumotiga ko‘ra, 22-sentabr soat 09:00 holatida mamlakatdagi yonilg‘i quyish shoxobchalarining 14 foizida tanqislik yoki tanqislikka yaqin holat kuzatilgan. Agar Hurmuz amalda ochilmasa va Saudiya Arabistoni Sharq – G‘arb neft quvuri ishga tushmasa, mamlakat zaxirasi kamayadi, jahon bozoridagi xom neft ta’minoti kuniga yana kamida 4 million barrel qisqaradi va narx keskin oshadi. Maktubda jahon neft zaxirasi qariyb 500 million barrel kamaygani ham keltirilgan.
Parij Bryusselni mavjud neft va qayta ishlash quvvatidan ko‘proq foydalanish uchun vaqtincha chora ishlab chiqishga chaqirgan. Xususan, Makron ayrim navlar uchun sifat talabini vaqtincha yumshatish orqali zavodlarda dizel va aviatsiya yonilg‘isi ishlab chiqarishni muayyan korxona imkoniyatidan kelib chiqib 5-20 foiz oshirish mumkinligini bildirdi. Shuningdek, tarkibida 10 foizgacha biologiya dizeli bor B10 yonilg‘isidan ko‘proq foydalanish, xom neft va tabiiy gaz importchilari uchun YeIning metan qoidasi bo‘yicha ma’lumot taqdim etish majburiyatini bir yil – 2028-yil 1-yanvargacha kechiktirish hamda YeI qo‘shma gaz xaridi mexanizmini dizel va aviatsiya yonilg‘isiga tatbiq etish imkonini baholash taklifi berildi. Yevropa komissiyasi esa a’zo davlatlarda ehtimoliy yonilg‘i tanqisligi masalasi kun tartibida ekanini bildirib, mavzu yaqin orada tarmoq va YeI davlatlari bilan yuqori darajada muhokama qilinishini aytdi.
Musulmon Ziyo, O‘zA
