Янги йўлак Евросиё фармацевтика бозорларига кириш эшигини очади
Жанубий Осиё ва Евросиё трансчегаравий соғлиқни сақлаш савдосини қайта шакллантириш учун стратегик ҳаракатда.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Nutrify Today ва Pharma Eurasia платформаси билан ҳамкорликда Ҳиндистон-МДҲ фармацевтика ва нутрасевтика савдо йўлагини тузди. Ушбу ташаббус Ўзбекистонни Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги ва кенгроқ Евросиё соғлиқни сақлаш бозорларига киришни истаган ҳинд ва глобал ишлаб чиқарувчилар учун асосий дарвоза сифатида жойлаштиришга қаратилган. Уч томонлама ҳамкорлик фармацевтика ва нутрасевтика экспорти учун тузилган экотизимни яратиш йўлида сиёсатни осонлаштириш, саноат тажрибаси ва махсус савдо платформасини бирлаштиради.
Норматив мувофиқлаштириш, тижорат тармоқлари ва технологияларга асосланган мувофиқлик тизимларини бирлаштириб, йўлак бозорга киришни соддалаштириш ва дори-дармонлар, қўшимчалар ва функционал овқатланиш маҳсулотларининг трансчегаравий савдосини кенгайтиришга интилади. Ўзбекистон сўнгги йилларда мақсадли саноат сиёсати орқали ўзини минтақавий фармацевтика марказига айлантирмоқда. Ҳукумат хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва шартнома асосида ишлаб чиқаришни модернизация қилиш билан бирга, халқаро стандартларга мослаштириш мақсадида норматив-ҳуқуқий базаларни модернизация қилиш учун махсус фармацевтика парклари ва саноат кластерларини яратди. Ҳиндистон, Россия ва Марказий Осиё ўртасида стратегик жиҳатдан муҳим нуқтада жойлашган мамлакатимиз глобал компанияларга инвестиция киритиш ва фаолият юритишни осонлаштиришга қаратилган савдога йўналтирилган институционал ислоҳотларни ҳам жорий этди.
Ушбу йўлак 20-22 май кунлари Тошкентда бўлиб ўтиши режалаштирилган Pharma Eurasia 2026 кўргазмаси давомида тижорат мақсадларида ишга туширилади. Тадбирда фармацевтика ишлаб чиқарувчилари, нутрасевтика компаниялари, регуляторлар ва инвесторларни Евроосиё бозорларидаги ҳамкорликни ўрганиш учун бирлаштириши кутилмоқда.
Ушбу ташаббуснинг бир қисми сифатида Nutrify Today компанияларга турли Евроосиё юрисдикцияларидаги мураккаб мувофиқлик талабларини бошқаришда ёрдам бериш учун мўлжалланган AI асосидаги тартибга солиш разведка тизимларини жорий этишни режалаштирмоқда. Ушбу технология экспортчиларга реал вақт режимида тартибга солиш бўйича тушунчалар ва ҳужжатларни қўллаб-қувватлашни таъминлашга, трансчегаравий савдода маъмурий тўсиқларни камайтиришга ёрдам беради.
Ушбу йўлак Ҳиндистон фармацевтика секторига экспорт бозорларини диверсификация қилишда катта имконият яратади. Тахминан 50 миллиард АҚШ долларига баҳоланган Ҳиндистоннинг фармацевтика саноати ҳар йили тахминан 27 миллиард АҚШ доллари қийматидаги дори-дармонларни экспорт қилади ва 200 дан ортиқ мамлакатларга дори-дармон етказиб беради. Мамлакат дунёдаги генерик дори-дармонларнинг қарийб 20 фоизини ва глобал вакциналарнинг 60 фоизидан ортиғини ишлаб чиқаради, бу эса дунёдаги энг йирик арзон тиббий маҳсулотлар етказиб берувчилардан бири сифатидаги мавқеини мустаҳкамлайди.
Ҳиндистоннинг глобал соғлиқни сақлашдаги роли, айниқса, COVID-19 пандемияси даврида Ҳиндистонда ишлаб чиқарилган вакциналар 90 дан ортиқ мамлакатларга тарқатилган Vaccine Maitri ташаббуси орқали яққол кўринди. Бироқ, глобал миқёсдаги таъсирига қарамай, Ҳиндистон фармацевтика экспортининг ярмидан кўпи АҚШ ва Европа каби юқори даражада тартибга солинган бозорларда тўпланган. Саноат мутахассисларининг таъкидлашича, ривожланаётган соғлиқни сақлаш бозорларига кенгайиш стратегик устувор вазифага айланган.
Евроосиё шундай имкониятлардан биридир. Марказий Осиё ва МДҲ минтақасида фармацевтика импорти сўнгги ўн йилликда йилига 9 фоиздан ортиққа ўсди. Даромадларнинг ўсиши, соғлиқни сақлаш инфратузилмасининг кенгайиши дори-дармонлар, витаминлар, ботаника қўшимчалари ва функционал овқатланиш маҳсулотларига талабнинг ортишига олиб келмоқда.
Минтақанинг фақат парҳез қўшимчалари бозори йилига 5,8 миллиард АҚШ долларидан ошади, Евроосиё бўйлаб нутрасевтика сектори эса 7 миллиард АҚШ долларидан 10 миллиард АҚШ долларигача баҳоланмоқда. Шунга қарамай, бу талабнинг катта қисми импорт орқали қондирилади, чунки кўплаб Евроосиё иқтисодиётларида ички ишлаб чиқариш қуввати чекланганлигича қолмоқда.
География ҳам таъминот занжирларини шакллантиришда муҳим рол ўйнайди. Марказий Осиёнинг қуруқликка чиқиш имконияти чекланганлиги сабабли, фармацевтика маҳсулотлари кўпинча Европа ёки Осиёдаги ишлаб чиқариш марказларидан узоқ масофаларга етказиб берилади, бу эса харажатлар ва етказиб бериш вақтини оширади. Шунинг учун минтақавий ишлаб чиқариш ва тарқатиш марказларини яратиш таъминот занжирларини соддалаштиришга ва логистика тўсиқларини камайтиришга ёрдам беради.
Ўзбекистоннинг жойлашуви уни ушбу ривожланаётган савдо йўлларининг марказига қўяди. Ягона минтақавий базадан компаниялар Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Россия ва Шарқий Европанинг айрим қисмлари бўйлаб бозорларга киришлари ва 250 миллиондан ортиқ аҳолига етиши мумкин.
Ички бозорнинг ўзи имкониятлар кўламини кўрсатади. Ўзбекистоннинг фармацевтика сектори тахминан 1,8 миллиард 2 миллиард АҚШ долларига баҳоланмоқда, импорт мамлакатда истеъмол қилинадиган дори-дармонларнинг 80 фоизидан ортиғини ташкил қилади. Бунга жавобан ҳукумат 2030-йилга келиб маҳаллий фармацевтика ишлаб чиқаришни миллий талабнинг ярмигача оширишга қаратилган саноат стратегиясини ишга туширди, шу билан бирга ишлаб чиқариш, қадоқлаш ва формулаларга хорижий инвестицияларни рағбатлантирди.
20 дан ортиқ ихтисослашган фармацевтика ишлаб чиқариш зоналари аллақачон ишлаб чиқилган ва мамлакатда ҳозирда тез суръатлар билан кенгайиб бораётган соғлиқни сақлаш чакана савдо тармоғида 9000 дан ортиқ дорихона фаолият юритмоқда.
Ҳиндистон компаниялари учун Ўзбекистон шунчаки янги экспорт йўналишидан кўпроқ нарсани таклиф қилади. Саноат таҳлилчиларининг таъкидлашича, у Дубайнинг бир нечта минтақаларни боғлайдиган логистика дарвозасига айлангани каби, Евросиё соғлиқни сақлаш бозорлари учун минтақавий тарқатиш ва ишлаб чиқариш базасига айланиши мумкин. Шу боис пайдо бўлаётган Ҳиндистон-МДҲ соғлиқни сақлаш савдо йўлаги нафақат икки томонлама савдо ташаббуси сифатида, балки сиёсатчилар, саноат етакчилари ва технология платформаларини боғлайдиган кенгроқ экотизим сифатида ишлаб чиқилмоқда. Ушбу тизим чегаралараро фармацевтика савдосини янада самаралироқ қилиш учун тартибга солувчи тасдиқларни соддалаштириш, ҳужжатларни стандартлаштириш ва таъминот занжирларини рақамлаштиришга қаратилган.
Агар муваффақиятли бўлса, ташаббус Ҳиндистон фармацевтика ва нутрасевтика компаниялари учун қарийб 90 000 рупийга баҳоланган бозор имкониятини очиши, шу билан бирга Евроосиё бўйлаб соғлиқни сақлаш таъминот занжирларини мустаҳкамлаши мумкин.
Глобал савдо йўллари, айниқса, дунё нефтининг катта қисми ўтадиган Ҳормуз бўғози каби муҳим йўлаклар атрофида тобора ортиб бораётган геосиёсий ноаниқликка дуч келаётган бир пайтда, сиёсатчилар тобора кўпроқ диверсификацияланган таъминот тармоқларини ўрганмоқдалар.
Шу нуқтаи назардан, Ҳиндистон-Ўзбекистон йўлаги шунчаки тижорат ташаббусидан кўпроқ нарсани англатиши мумкин. Ушбу омил соғлиқни сақлаш савдосининг янги географиясининг пайдо бўлишидан далолат бериб, Ҳиндистоннинг фармацевтика ишлаб чиқариш кучини Евроосиёнинг тез ривожланаётган соғлиқни сақлаш бозорлари билан боғлайди.
ЎзА
