Тошкент – Берлин: стратегик шериклик сўздан амалга кўчмоқда

Шу кунлардаги халқаро кун тартиби қатор муҳим сиёсий воқеаларга бой. Хусусан, Германия Федератив Республикаси Президенти Франк-Вальтер Штайнмайернинг Ўзбекистон бўйлаб сафари 17-18 июнь кунларига белгиланган.

Қайд этиш жоиз, бу Франк-Вальтер Штайнмайернинг юртимизга учинчи ташрифи (бунга қадар у 2006 йил ТИВ раҳбари, 2019 йил Федерал Президент сифатида юртимизга келган). Бу галги мулоқотнинг тарихий аҳамияти шундаки, эндиликда икки томонлама муносабат декларатив хусусиятдан чиқиб, 2024 йил сентябрь ойида Самарқандда эришилган кенг кўламли келишувларни амалиётга жорий этиш босқичига ўтган.

Шу маънода мазкур олий даражали ташрифни Ўзбекистон ва Германия кўп қиррали стратегик шериклигининг ўзига хос “амалий синови” ва ўзаро манфаатли ҳамкорликнинг мантиқий давоми сифатида баҳолаш мумкин.

Сиёсий мулоқот

Ўзбекистон ва Германия ўртасидаги дипломатик муносабат 1992 йил 6 март куни ўрнатилган. Таъкидлаш ўринли, ГФР мамлакатимиз мустақиллигини тан олган дастлабки давлатлардан бири.

Сўнгги йилларда олий даражали мулоқот изчил ривожланди. Хусусан, 2019 йил 20-22 январь кунлари Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Берлинга расмий ташриф буюриб, Федерал Президент Франк-Вальтер Штайнмайер, Федерал Канцлер Ангела Меркель ҳамда Бундестаг раиси Вольфганг Шойбле билан музокара ўтказган эди. Май ойида эса Франк-Вальтер Штайнмайер жавоб ташрифи билан Тошкентга келди.

Икки томонлама алоқа сифат жиҳатидан янги босқичга кўтарилиши 2024 йил 15-16 сентябрь кунлари Канцлер Олаф Шольцнинг Самарқандга расмий ташрифи билан узвий боғлиқ. Ўшанда олий даражали музокара якуни бўйича томонлар Қўшма декларация қабул қилиб, ҳамкорликка оид 8 муҳим ҳужжатни имзолаган. Ҳужжатлар рўйхатидан миграция ва мобиллик, ветеринария ва чорвачилик, “Яшил Марказий Осиё” ташаббуси доирасида сув ресурсларидан барқарор фойдаланиш, муҳим хом ашё ресурслари, транспорт, Париж битими доирасида иқлим ўзгариши бўйича ҳамкорлик, шунингдек 2024-2026 йилларга мўлжалланган Технологик шериклик ва саноат кооперацияси дастури ўрин олган.

Германия учун Марказий Осиёнинг аҳамияти

Германия ва бутун Европа Иттифоқи ташқи сиёсий кун тартибида бугун Марказий Осиё стратегик аҳамиятга эга. Хом ашё ва энергия ресурслари бозорини диверсификация қилиш, меҳнат ресурслари эҳтиёжини қоплаш зарурати Берлиннинг минтақа мамлакатлари билан шерикликка интилишини фаоллаштирмоқда.

Ушбу тенденция ЕИнинг “Global Gateway” дастури доирасида ҳам яққол намоён. 2025 йил апрелда Самарқанд шаҳрида бўлиб ўтган биринчи “Европа Иттифоқи – Марказий Осиё” олий даражадаги саммитида Брюссель минтақа учун кенг кўламли инвестиция лойиҳаларини тақдим этган. Ташаббуслар асосини Транскаспий транспорт йўлагини ривожлантириш ва муҳим хом ашё ресурслари соҳасида ҳамкорликни кенгайтириш ташкил этган.

Германия ушбу умумевропа стратегиясининг асосий ҳаракатлантирувчи кучи сифатида Ўзбекистон билан ҳам икки томонлама, ҳам “Марказий Осиё – Германия” минтақавий мулоқоти доирасида алоҳида иш олиб боряпти.

9 миллиард еврога тенг ҳамкорлик

Германия Федератив Республикаси Ўзбекистоннинг ЕИ ҳудудидаги энг йирик ва ишончли савдо-иқтисодий шерикларидан биридир. Ўзаро товар айланмаси 2023 йил тарихда илк бор 1 миллиард евролик маррадан ошиб, 2025 йил якунида қарийб 1,4 миллиард долларга етди. Инвестиция йўналишида ҳам барқарор ва ижобий ўсиш кузатилмоқда. 2026 йил бошига келиб республикамизда олмон сармояси иштирокида қарийб 225 корхона муваффақиятли фаолият юритмоқда. Соҳа мутахассислари маълумотига кўра, биргина 2024 йил Германиядан иқтисодиётимизга жалб қилинган сармоя миқдори 1,37 миллиард долларни ташкил этди. Бу жараёнда устуворлик саноат, энергетика ҳамда ахборот-коммуникация технологиялари тармоқларига қаратилди.

2024 йил сентябрь ойида Самарқанд шаҳрида бўлиб ўтган олий даражали музокара якунида Германиянинг етакчи компаниялари ва банклари билан жами тахминан 9 миллиард еврога баҳоланган йирик лойиҳалар тўплами шакллантирилди. Бу якуний кўрсаткич эмас, балки изчил ишга туширилиш жараёнидаги истиқболли ташаббуслар инъикосидир. Шериклик “яшил” энергетика, кимё саноати, муҳим хом ашё ресурсларини ўзлаштириш ва машинасозлик каби муҳим йўналишларни қамраб олган.

Бугунги кунда юртимизда BASF, “Siemens Energy”, MAN, CLAAS, “Knauf” ва “GP Günter Papenburg” каби дунёга машҳур олмон компаниялари турли лойиҳаларни фаол амалга оширмоқда. Бу миллий иқтисодиётимизда юқори технологик ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш борасидаги стратегик мақсадга тўлиқ мос. Бундай ҳамкорлик нечоғли амалий мазмун касб этиши томонлар ўз зиммасига олган мажбуриятига содиқлигининг асосий мезонидир.

Меҳнат миграцияси: Малакали кадрлар алмашинуви

Ҳамкорликнинг алоҳида аҳамиятга молик устувор йўналишларидан бири — ташқи меҳнат миграцияси ва мобиллик соҳасидаги шерикликдир. Германия иқтисодиётида малакали кадрлар етишмаслиги кузатилаётгани сабабли Берлин расмий доиралари Марказий Осиё мамлакатлари, хусусан Ўзбекистон билан айни йўналишда тизимли иш олиб бормоқда.

2024 йил 15 сентябрь куни Самарқанд шаҳрида Президент Шавкат Мирзиёев ва Канцлер Олаф Шольц иштирокида муҳим ҳукуматлараро ҳужжат имзоланди. Мамлакатимиз ташқи ишлар вазири Бахтиёр Саидов ва Германия Федерал Ички ишлар ва ватанпарварлик вазири Нэнси Фезер томонидан тасдиқланган Миграция ва мобиллик соҳасида ҳар томонлама шериклик тўғрисидаги ҳукуматлараро Битим давлатимиз раҳбарининг 2025 йил 4 мартдаги қарори билан мустаҳкамланиб, 2025 йил 5 март куни расман кучга кирди.

Жами 25 моддадан иборат бу ҳужжат малакали мутахассислар, жумладан тиббиёт ва ахборот технологиялари (IT) соҳаси вакиллари, шунингдек талабалар ва касб-ҳунар таълими олувчиларнинг Германия меҳнат бозорига қонуний асосда кириб боришини сезиларли даражада соддалаштирди. Қолаверса, мазкур ҳужжат икки томонлама реадмиссия масаласини ҳам ҳуқуқий жиҳатдан қатъий тартибга солди.

Шу тариқа Германия ва Ўзбекистон учун стратегик аҳамиятга эга муҳим қадам қўйилди. Мазкур ҳужжат ГФР меҳнат бозоридаги кадрлар эҳтиёжини тизимли равишда таъминлашга хизмат қилади. Иккинчи томондан эса юртимиз ёшларига Европа стандарти асосида юқори касбий малака ошириш ва хавфсиз, қонуний бандлик имкониятидан фойдаланиш имконини беради. Ҳозирги кунда Битимни амалга ошириш доирасида тиббиёт ходимларини тайёрлаш, касбий ҳамда дуал таълим тизими бўйича қўшма лойиҳалар босқичма-босқич ҳаётга татбиқ этилмоқда.

Энг муҳими, барча фактлар — 2024 йил 17 сентябрдаги Остона саммити, Давлатимиз раҳбари томонидан илгари сурилган ташаббуслар, Хива форуми ҳамда “Ўрта йўлак” логистик лойиҳаси халқаро дипломатик кун тартиби ва расмий баённомаларга тўлиқ мос.

Минтақавий мезон: “Марказий Осиё – Германия” формати ва Хива форуми

Шериклик нафақат давлатлар аро, балки минтақавий миқёсда ҳам янги амалий мазмун билан бойимоқда. 2024 йил 17 сентябрь куни Остона шаҳрида “Марказий Осиё – Германия” (5+1) форматидаги олий даражали иккинчи саммит бўлиб ўтди. Мазкур нуфузли тадбирда Президент Шавкат Мирзиёев томонларнинг узоқ муддатли ҳамкорлигини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишга қаратилган қатор муҳим ташаббусларни илгари сурди.

Давлатимиз раҳбари ўз нутқида узоқ муддатли шериклик Концепциясини қабул қилиш, “Марказий Осиё – Германия” таҳлилий марказлари форумини таъсис этиш ва илк йиғилишни қадимий Хива шаҳрида ташкил этиш, шунингдек етакчи олмон компаниялари билан Инвестициявий-технологик ҳамкорлик бўйича “Йўл харитаси” ишлаб чиқиш зарурлигини таъкидлади.

Мазкур стратегик ташаббуслар қисқа фурсатда амалий тасдиғини топди. Хива шаҳрида Марказий Осиё ва Германия экспертлари форуми дастлабки йиғилиши муваффақиятли ўтказилиб, ушбу платформа минтақалараро мулоқотнинг муҳим “фикр маркази” – “think tank” сифатида мунтазам фаолият юритишига замин яратди.

Ушбу кўп томонлама формат Транскаспий халқаро транспорт йўли — “Ўрта йўлак”ни ривожлантириш стратегияси билан уйғун. Сўнгги йилларда ушбу йўлак орқали Марказий Осиё мамлакатларининг Европа бозорига чиқиш имконияти кенгаймоқда. Бу эса ўз навбатида Германия ва бошқа Европа давлатлари учун глобал логистик диверсификация нуқтаи назаридан юқори стратегик аҳамият касб этмоқда.

Хуллас, Германия Федератив Республикаси Президенти Франк-Вальтер Штайнмайернинг Ўзбекистонга навбатдаги расмий ташрифи икки томонлама муносабат тарихида нафақат олий даражали сиёсий мулоқотнинг изчил давоми, балки ўзаро алоқалар натижадорлигининг янги амалий босқичи сифатида улкан аҳамият касб этади.

Мазкур ташриф Самарқанд ва Остона саммитларида пойдевори қўйилган стратегик келишувлар, хусусан 9 миллиард евролик инвестициявий лойиҳалар ҳамда миграция ва мобиллик соҳасидаги ҳукуматлараро битимни тўлиқ ҳаётга татбиқ этишга кучли туртки бериши муқаррар. Ўзбекистон ва Германия кўп қиррали шериклиги янги суръатда фаоллашуви нафақат икки мамлакат фаровонлиги, балки бутун Марказий Осиё минтақаси барқарор ривожланиши ҳамда ЕИ билан глобал транспорт-логистика, иқтисодий интеграциясига хизмат қилади.

Мухтасар айтганда, Тошкент ва Берлин ўртасидаги мустаҳкам шериклик Ўзбекистоннинг замонавий ташқи сиёсий стратегияси нақадар пухта, кўп векторли ва миллий манфаатга асосланганини кўрсатса, Германия учун юртимиз минтақадаги энг ишончли, барқарор ва истиқболли стратегик шериклигини яна бир бор яққол намоён этмоқда.

Абдуазиз Хидиров, ЎзА