Tabiatni asrash yo‘lidagi muhim qadam: kamyob hayvonlarni ovlash taqiqlanadi
Tabiat — insonga meros emas, balki kelajak avlodlardan olingan omonat. Shu bois biologik xilma-xillikni saqlash, yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan hayvonot turlarini muhofaza qilish har bir davlatning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi.
Bu borada O‘zbekistonda ham izchil islohotlar amalga oshirilmoqda. Hukumatning 2026-yil 30-iyunda qabul qilingan “Hayvonot dunyosi yo‘qotishlarining o‘rnini qoplash hamda kamyob va yo‘qolib ketish xavfi yuqori bo‘lgan yovvoyi hayvonlarni himoya qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori mamlakat ekotizimini muhofaza qilishga qaratilgan navbatdagi muhim huquqiy hujjat bo‘ldi.
Ov qilishga vaqtinchalik emas, strategik cheklov
Qarorga muvofiq, 2026-yil 1-avgustdan 2028-yil 1-yanvarga qadar qaror ilovasida belgilangan O‘zbekistondagi kamyob va yo‘qolib ketish xavfi yuqori bo‘lgan yovvoyi hayvonlarni ov qilish taqiqlanadi.
Bu cheklovning asosiy maqsadi tabiatda soni keskin kamayib borayotgan hayvonlar populyatsiyasini qayta tiklash, ularning tabiiy ko‘payishi uchun qulay sharoit yaratish hamda mamlakatning biologik boyligini saqlab qolishdan iborat.
Mutaxassislarning fikricha, so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi, yashash muhitining qisqarishi, noqonuniy ovchilik va inson faoliyati tufayli ayrim hayvon turlari jiddiy xavf ostida qolmoqda. Bunday vaziyatda ovchilikni vaqtincha cheklash ularning saqlanib qolishi uchun muhim omil hisoblanadi.
Ilmiy tadqiqotlar va pitomniklarga istisno berildi
Qaror barcha holatlarda ham mutlaq taqiq joriy qilmaydi. Xususan, cheklov fermalar, pitomniklar, inkubatorlar, baliqchilik pitomniklari va hovuz xo‘jaliklarida saqlanayotgan yoki yetishtirilayotgan yovvoyi hayvonlarga, ilmiy tadqiqotlar, tibbiy maqsadlarda foydalanish uchun amalga oshiriladigan ov ishlariga tatbiq etilmaydi.
Bu esa ekologik muhofaza bilan bir qatorda ilm-fan va seleksiya ishlarining uzluksiz davom etishini ta’minlaydi.
Endi kamyob turlar uchun ov kvotasi ham bo‘lmaydi
Qarorning yana bir muhim jihati shundaki, ov qilish taqiqlangan hayvon turlari uchun endi ov kvotasi ajratilishiga ham yo‘l qo‘yilmaydi.
Bu amaliyot avvalgi yillarda ayrim hollarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan huquqiy ziddiyatlarni bartaraf etadi. Ya’ni, bir tomondan muhofaza qilinayotgan hayvonlar ro‘yxatiga kiritilgan turlar uchun ikkinchi tomondan ov qilish kvotasi belgilanishi mumkin emas.
Natijada davlat nazorati yanada kuchayib, hayvonot dunyosini muhofaza qilishning huquqiy mexanizmi mustahkamlanadi.
Daryolarni chavoqlantirish — ekologik barqarorlik garovi
Hujjat faqat quruqlikdagi hayvonotni muhofaza qilish bilan cheklanmaydi. Unga ko‘ra, 2026-yil 1-avgustdan 2030-yil 1-yanvarga qadar respublika markaziy shaharlaridan oqib o‘tuvchi daryo va soylarga har yili kamida 15 tonna chavoq qo‘yib boriladi.
Chavoqlantirish ishlari Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi hamda Fanlar akademiyasi tomonidan shakllantiriladigan ilmiy asoslangan ro‘yxat bo‘yicha amalga oshiriladi.
Bu tashabbusning ahamiyati juda katta bo‘lib, xususan suv havzalarida biologik xilma-xillik saqlanadi, baliq zaxiralari tiklanadi, suv ekotizimining tabiiy muvozanati mustahkamlanadi, shahar daryolarining ekologik holati yaxshilanadi.
Ekologiya — kelajakka sarmoya
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, biologik xilma-xillikni muhofaza qilish faqat ekologik emas, balki iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyatga ega.
Sog‘lom ekotizim ekologik turizm rivojiga xizmat qiladi, qishloq xo‘jaligi uchun tabiiy muvozanatni ta’minlaydi, suv resurslarini muhofaza qiladi, iqlim o‘zgarishi oqibatlarini yumshatishga hissa qo‘shadi. Shu ma’noda mazkur qaror mamlakatning “yashil taraqqiyot” strategiyasidagi muhim amaliy qadamlardan biri sifatida baholanishi mumkin.
Kamyob hayvonlarni ovlashni taqiqlash, ov kvotalarini bekor qilish va daryolarni muntazam chavoqlantirish kabi choralar O‘zbekistonda tabiatni muhofaza qilish siyosati yangi bosqichga ko‘tarilayotganini ko‘rsatadi.
Eng muhimi, tabiatni muhofaza qilish faqat davlat idoralarining emas, balki har bir fuqaroning mas’uliyatidir. Zero, bugun asralgan har bir hayvon turi, toza saqlangan har bir daryo va muhofaza qilingan har bir ekotizim kelajak avlodlar uchun bebaho boylik.
Muhayyo Toshqorayeva,
O‘zA
