Суд экспертизаси: далилнинг ҳақиқатга айланиш жараёни

Қашқадарё вилояти адлия бошқармаси ташаббуси билан оммавий ахборот воситалари вакиллари учун Х.Сулаймонова номидаги Республика суд экспертизаси марказининг Қашқадарё вилояти бўлимига пресс-тур ташкил этилди. Унда журналист ва блогерлар бўлим фаолияти, экспертлар учун яратилган шароитлар, замонавий экспертиза турлари ҳамда соҳада жорий этилаётган рақамли технологиялар билан яқиндан танишди.

Суд жараёнида ҳар бир далилнинг ўрни муҳим. Бир қарашда оддий кўринадиган ҳужжат, имзо, ёзув, моддий ашё ёки техник восита муайян ишнинг тақдирини белгилаши мумкин. Ана шундай ҳолатларда суд экспертизаси илмий билим ва махсус тадқиқотлар асосида ҳақиқатни аниқлашга хизмат қилади.

Қайд этилишича, бўлимда 2026 йилнинг биринчи ярмида жами 2 минг 333 та экспертиза келиб тушган. Шундан 2 минг 110 таси бажарилган, 224 таси ижросиз қайтарилган, 211 таси эса ҳисобот даври якунига қолдиқда қолган.

Экспертизаларнинг асосий қисми ички ишлар органлари ҳамда прокуратурадан келиб тушган. Хусусан, ички ишлар органларидан 1 минг 498 та экспертиза қабул қилиниб, 1 минг 342 таси бажарилган. Прокуратурадан келган 634 та экспертизадан 474 таси якунланган.

Пресс-тур давомида соҳанинг бугунги имкониятлари билан бирга, унинг ривожланиш босқичларига ҳам эътибор қаратилди.

Бўлим мудири Жаҳонгир Умидиллаевнинг таъкидлашича, суд-экспертлик фаолияти мустақилликдан кейин янги босқичга кўтарилди.

– Мустақилликдан кейинги дастлабки даврда суд экспертизасига оид аниқ ҳуқуқий нормалар етарли даражада шаклланмаган эди. 2010 йилдан кейин соҳани тартибга солувчи ҳуқуқий асослар мустаҳкамланди. 2016 йилдан эса суд экспертизаси фаолиятида кескин ўзгаришлар бошланди. Моддий-техник база мустаҳкамланди, штатлар кенгайтирилди, ҳудудларда бўлимлар ташкил этилди, – дейди Ж.Умидиллаев.

Бугун суд экспертизаси фақат бир ёки икки йўналиш билан чекланиб қолмаяпти. Дастлаб бешта йўналишда тадқиқотлар ўтказилган бўлса, ҳозир 30 дан ортиқ турдаги экспертиза ишлари амалга оширилмоқда.

Суд автотехникаси, суд иқтисодий экспертизаси, хатшунослик, лингвистика, қурилиш-техника йўналишлари шулар жумласидандир. Бўлимда озиқ-овқат маҳсулотларининг баҳосини аниқлаш, ҳужжатлар криминалистикаси каби янги йўналишлар ҳам жорий этилган.

Соҳадаги энг муҳим янгиликлардан бири ҳужжат алмашинув жараёнининг рақамлаштирилганидир.

2025 йил 8 сентябрда қабул қилинган қарор талаблари асосида ташкилотлардан келадиган ҳужжатлар электрон шаклда қабул қилиниб, экспертиза хулосалари ҳам электрон тарзда тақдим этилмоқда.

Бу, аввало, вақтни тежаш, ҳужжатларнинг ҳаракатини назорат қилиш, инсон омилини камайтириш ва иш жараёнини янада шаффоф ташкил этишга хизмат қилмоқда.

Бўлимда келгусида экспертизаларнинг янги турларини жорий этиш бўйича ҳам ишлар олиб борилмоқда. Хусусан, суд-экспертлик фаолиятида сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланиш масаласи устида изланишлар давом этмоқда.

[gallery-31408]

Бу эса илм-фан ва технология ютуқларини ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятига кенг татбиқ этиш, жиноятларни тезкор ва сифатли очишда экспертизанинг имкониятларини янада кенгайтиришга хизмат қилиши кутилмоқда.

Пресс-тур давомида ОАВ вакиллари экспертлик тадқиқотлари қандай ташкил этилиши, замонавий ёндашувлар ва янги йўналишлар ҳақида маълумот олди. Экспертиза ўтказиш жараёни билан яқиндан танишишди.

Зеро, суд экспертизаси шунчаки техник тадқиқот эмас. Унинг ортида инсон тақдири, бузилган ҳуқуқни тиклаш, айбсиз инсонни асоссиз жавобгарликдан ҳимоя қилиш ёки жиноят содир этган шахсни аниқлашдек муҳим вазифалар турибди. Шу боис соҳадаги ҳар бир янгилик, ҳар бир замонавий технология ва ҳар бир аниқ экспертиза хулосаси одил судловни таъминлашдек юксак мақсадга хизмат қилади.

Ўлмас Баротов, Жамшид Норқобилов (сурат), ЎзА мухбирлари