Сеулда ўзбек санъати бор жозибаси билан намойиш этилмоқда
Сеул шаҳридаги “Sejong Art Center” мажмуасида “Ўзбекистон маданияти кунлари”нинг тантанали очилиш маросими бўлиб ўтди.
Тадбир дастуридан симфоник мусиқа, миллий рақс, мақом, опера ва замонавий эстрада каби санъатнинг турли йўналишлари ўрин олган. Миллий либослар ва ҳунармандчилик намуналари кўргазмаси эса дастурни янада бойитган.
Маданий тадбирда Ўзбекистон халқ артистлари Озодбек Назарбеков, Зулайхо Бойхонова, Камолиддин Ўринбоев, Илёс Арабов, Айгул Нодирова, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар Озода Нурсаидова, Муниса Ризаева, шунингдек, таниқли хонандалар Ҳулкар Абдуллаева, Жасмин ва Улуғбек Йўлчиев иштирок этмоқда. Дастурда Ўзбекистон давлат симфоник оркестри, “Навбаҳор” рақс ансамбли, мақом ва опера санъати вакилларининг чиқишлари ҳам ўрин олган.
Шу жиҳатдан, тадбирни оддий концерт дастури сифатида эмас, Ўзбекистон мусиқа ва саҳна санъатининг турли йўналишларини бир майдонда намойиш этишга қаратилган комплекс маданий лойиҳа сифатида кўриш мумкин.
Маданиятни намойиш этишдан — мулоқотга
Халқаро маданий тадбирнинг аҳамияти, аввало, унинг мазмуни ва қамрови билан белгиланади. Бир мамлакат санъаткорларининг бошқа давлат саҳнасида чиқиш қилиши, албатта, муҳим маданий воқеа. Аммо бундай тадбирнинг қиймати унинг икки халқ ўртасидаги қизиқиш ва мулоқотни қай даражада кенгайтира олиши билан ҳам ўлчанади.
Сеулдаги “Ўзбекистон маданияти кунлари” шу нуқтаи назардан эътиборга молик. Дастур фақат оммабоп қўшиқлар ёки саҳна чиқишларидан иборат эмас. Унда ўзбек профессионал мусиқа ва саҳна санъатининг бир неча йўналиши қамраб олинган.
Ўзбекистон давлат симфоник оркестрининг иштироки мамлакатдаги академик мусиқа мактабини намоён этса, мақом ва опера санъати вакилларининг чиқишлари миллий вокал ижрочилиги ва профессионал саҳна анъаналарини кўрсатади. “Навбаҳор” рақс ансамбли миллий рақс санъатини тақдим этади. Замонавий хонандаларнинг иштирок этиши эса дастурни бугунги мусиқий жараёнлар билан боғлайди.
Натижада Корея аудиториясига Ўзбекистон маданиятининг фақат тарихий ёки фольклор жиҳати эмас, балки бугунги профессионал ва замонавий қиёфаси ҳам тақдим этилмоқда.
Бу жиҳат халқаро маданий мулоқот учун муҳим. Зеро, мамлакат маданиятини фақат унинг қадимий мероси ёки фольклори орқали тасаввур қилиш унинг бугунги ижодий ҳаётини тўлиқ акс эттирмайди. Ўзбекистон маданиятида анъана ва замонавийлик бир вақтнинг ўзида мавжуд экани ҳам кўрсатилиши керак.
Мақом ва симфоник мусиқа — бир дастурда
Ўзбек мусиқа маданиятининг муҳим хусусиятларидан бири анъанавий ижро мактаблари билан замонавий профессионал мусиқа йўналишларининг бир вақтда ривожланиб келаётганидир.
Мақом асрлар давомида шаклланган мураккаб мусиқий мерос сифатида ўзбек маданиятининг муҳим қисмини ташкил этади. Унинг Сеул саҳнасида янграши корейс аудиториясига ўзбек мусиқа меросининг ўзига хос хусусиятларини бевосита ҳис этиш имконини беради.
Симфоник мусиқа эса ўзбек профессионал мусиқа санъатининг замонавий қирраларини намоён этади. Оркестр ижрочилиги, академик саҳна маданияти ва замонавий композиторлик анъаналари орқали Ўзбекистондаги профессионал мусиқа жараёнининг бугунги кўриниши намоён бўлади.
Шу икки йўналишнинг бир дастурда уйғунлашиши ўзбек мусиқа маданиятини яхлитроқ тасаввур қилиш имконини беради. Бир томонда — асрлар давомида шаклланган мусиқий мерос, иккинчи томонда — замонавий профессионал ижод.
Эстрада — замонавий маданий муҳитнинг бир қисми
Тадбирда замонавий эстрада вакилларининг иштирок этиши ҳам дастурнинг муҳим жиҳатларидан бири бўлди. Халқаро маданий тадбирлар нафақат миллий меросни, балки бугунги маданий муҳитни ҳам акс эттириши керак.
Мақом ва опера муайян мусиқий тайёргарлик ҳамда маданий контекстни талаб қилса, оммабоп эстрада кенг аудитория билан бевосита мулоқот қилиш имконини беради.
Шу маънода тадбирда турли авлод вакиллари — халқ артистлари, хизмат кўрсатган артистлар ва замонавий таниқли хонандаларнинг бир дастурда иштирок этиши Ўзбекистон мусиқа санъатидаги авлодлар давомийлиги ва услублар хилма-хиллигини кўрсатади.
Муҳими, замонавий эстрада бу ерда миллий маданиятнинг ягона ифодаси сифатида эмас, унинг бугунги қатламларидан бири сифатида намоён бўлмоқда.
Миллий либос ва ҳунармандчилик – маданиятнинг ўзига хос қиёфаси
Миллий либослар ва ҳунармандчилик намуналарининг намойиш этилиши Ўзбекистоннинг амалий ва визуал маданиятини ҳам Корея жамоатчилигига таништириш имконини беради.
Либослардаги нақш ва ранглар, мато ва безаклар, ҳунармандчилик буюмлари муайян тарихий ва ҳудудий анъаналарни акс эттиради. Шу боис уларни оддий безак буюмлари эмас, балки миллий маданий мероснинг бир қисми сифатида қабул қилиш мумкин.
Бундай кўргазмаларнинг яна бир жиҳати шундаки, улар маданиятлараро мулоқотда тил тўсиғини маълум даражада камайтиради. Мусиқа, рақс, либос ва амалий санъат каби йўналишлар инсонга маданиятни бевосита кўриш ва ҳис этиш имконини беради.
Ўзбекистон–Корея муносабатларида маданиятнинг ўрни
Сеулдаги тадбирни Ўзбекистон ва Корея Республикаси ўртасидаги кенг қамровли муносабатлар контекстида кўриш муҳим.
Бугун икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорлик иқтисодиёт ва инвестиция, таълим, технология, тиббиёт ва бошқа соҳаларни қамраб олган. Маданий-гуманитар алоқалар эса бу ҳамкорликнинг жамиятлар ва инсонлар ўртасидаги ўлчовини белгилайди.
2025 йилда Ўзбекистон ва Корея ўртасида маданий алмашинувлар йили доирасида икки мамлакатда маданият кунларини ўтказиш масалалари муҳокама қилинган эди. Шунингдек, Кореянинг Осиё маданият марказида ўзбек маданияти ва анъаналарига бағишланган махсус бўлим ташкил этиш ташаббуси илгари сурилган.
Бу жараён маданий алоқаларни бир марталик тадбирлар билан чеклаб қолмасдан, уларни тизимли ҳамкорлик асосида ривожлантиришга интилиш борлигини кўрсатади.
Шу нуқтаи назардан, Сеулдаги “Ўзбекистон маданияти кунлари”ни алоҳида концерт эмас, сўнгги йилларда шаклланиб бораётган маданий алмашинув жараёнининг бир қисми сифатида кўриш мумкин.
Маданий дипломатиянинг амалий қиймати
Халқаро муносабатларда маданиятнинг ўрни ҳақида кўп гапирилади. Аммо маданий дипломатияни фақат дўстлик ва ҳамжиҳатлик рамзи сифатида талқин қилиш унинг амалий мазмунини тўлиқ очиб бермайди.
Унинг узоқ муддатли самараси янги алоқалар ва қўшма лойиҳаларда намоён бўлиши мумкин. Театрлар ўртасидаги ҳамкорлик, оркестр ва ижодий жамоалар алмашинуви, қўшма концерт ва кўргазмалар, таълим дастурлари, ижодий лойиҳалар — маданий алоқаларни доимий жараёнга айлантиришнинг амалий шаклларидир.
Сеулдаги тадбир ҳам шундай алоқалар учун янги майдон бўлиб хизмат қилиши мумкин. Томошабин учун бу, аввало, маданий дастур. Мутахассислар учун эса янги ҳамкорликлар бошланишига туртки бўладиган мулоқот майдони.
Шунинг учун бундай тадбирларнинг аҳамиятини фақат бир кечалик концерт доирасида баҳолаш тўғри бўлмайди. Уларнинг ҳақиқий натижаси кейинги маданий алмашинувлар ва амалий ҳамкорликларда намоён бўлади.
Ўзбекистонни қандай кўрсатиш муҳим?
Халқаро маданий тадбирлардаги асосий вазифалардан бири — мамлакат ҳақидаги тасаввурни бир нечта содда қолипларга тушириб қўймаслик.
Ўзбекистонни фақат қадимий шаҳарлар, тарихий ёдгорликлар ёки фольклор орқали танитиш мамлакатнинг маданий қиёфасини тўлиқ акс эттирмайди. Худди шу каби, фақат замонавий эстрадани намойиш этиш ҳам унинг тарихий ва анъанавий илдизларини очиб бермайди.
Сеулдаги дастурнинг аҳамияти шундаки, унда бу икки жиҳатни бирлаштиришга ҳаракат қилинган. Мақом — тарихий мусиқа меросини, миллий рақс — анъанавий саҳна санъатини, симфоник мусиқа — профессионал академик мактабни, опера — вокал ижрочилигининг юқори шаклларини, замонавий эстрада эса бугунги оммавий маданий жараёнларни ифодалайди.
Миллий либос ва ҳунармандчилик эса ушбу манзарани визуал жиҳатдан тўлдиради.
Шу тариқа, Корея аудиториясига Ўзбекистон маданиятининг бир эмас, бир нечта қирраси тақдим этилмоқда.
Бардавомлик
“Ўзбекистон маданияти кунлари”нинг аҳамияти унинг саҳнадаги дастури билан бирга, кейинги маданий алоқалар учун қандай имкониятлар яратиши билан ҳам белгиланади.
Бугун Сеулда ўзбек санъаткорлари ўз ижодини намойиш этаётган бўлса, келгусида кореялик ижодкорларнинг Ўзбекистондаги чиқишлари, қўшма концерт ва спектакллар, кўргазмалар, ижодий дастурлар, таълим ва тажриба алмашинуви каби лойиҳалар маданий мулоқотни янада кенгайтириши мумкин.
Бундай жараёнлар бир кунда шаклланмайди. Барқарор маданий муносабатлар мунтазам алмашинув ва изчил ҳамкорликни талаб этади.
Шу маънода Сеулдаги бугунги тадбирни ана шу жараённинг навбатдаги босқичи сифатида қабул қилиш мумкин.
Санъатдан — маданий мулоқот сари
Сеулда “Ўзбекистон маданияти кунлари”нинг очилиши мамлакат маданиятини хорижда намойиш этишга оид навбатдаги тадбир бўлиш билан бирга, Ўзбекистон–Корея муносабатларида маданий-гуманитар йўналишнинг аҳамияти ортиб бораётганини ҳам кўрсатади.
Тадбир дастурининг асосий жиҳати — унда анъанавий ва замонавий санъат йўналишларининг бир дастурда бирлашганидир. Мақом, опера, миллий рақс ва ҳунармандчилик Ўзбекистоннинг тарихий-маданий меросини ифодаласа, симфоник мусиқа ва замонавий эстрада унинг бугунги маданий муҳитдаги давомини кўрсатади.
Бундай тадбирларнинг натижасини фақат саҳнадаги олқишлар билан ўлчаш қийин. Уларнинг аҳамияти, аввало, кейинги мулоқот ва ҳамкорликлар учун қанчалик имконият яратишида кўринади.
Зеро, маданий алмашинувнинг вазифаси бир мамлакатни иккинчисига танитиш билангина чекланмайди. У турли жамиятлар вакилларининг бир-бирини яхшироқ англаши, маданий фарқларни ҳурмат қилиши ва умумий қизиқишлар учун янги мулоқот майдонларини топишига хизмат қилади.
Сеул саҳнасида янграётган ўзбек мусиқаси шу маънода фақат концерт дастурининг бир қисми эмас. У икки мамлакат ўртасидаги муносабатларни инсонлар, ижодкорлар ва маданиятлар даражасида бойитиб бораётган мулоқотнинг бир ифодасидир. “Ўзбекистон маданияти кунлари” тадбирлари Кореянинг бир қатор шаҳарларида бўлиб ўтади.
Назокат Усмонова,
ЎзА мухбири
