Сенімге қиянат, абыройға нұқсан

Білім ордасы – білім мен тәрбие ұясы, ал ұстаз – сенімнің символы. Алайда, сол сенімді жеке бас пайдасы үшін пайдалануға тырысу тек моральдық нормаларды ғана емес, заң талаптарын да бұзу болып табылады. Бұхарада болған жағдай бұл тұрғыда тағы бір елеулі ескерту болды.

Бұхара қаласындағы жоғары оқу орындарының бірінде студентке қатысты орынсыз әрекет жасаған 40 жастағы тьюторға сот әкімшілік жаза тағайындады.

Сот құжаттарында атап өтілгендей, А.А. 2026 жылдың 14 тамызында шамамен сағат 22:00-де университет студентіне телефон шалған. Ол студентті аралық бақылаудан өткізіп жіберетінін айтып, оның есесіне жыныстық жақындықты ұсынған. Алайда мәселе мұнымен шектелмеген. Сотта анықталған жайттарға сәйкес, ол студентке орынсыз, оның ары мен қадір-қасиетін қорлайтын сөздер айтып, жыныстық сипатта тиіскен.

Кез келген қарым-қатынаста адамның жеке басына қол сұғылмаушылығы мен ерік бостандығы басым болуы тиіс. Әсіресе, ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым-қатынаста бұл талаптың маңызы зор.

Студент сотта берген жауабында А.А. оған сезімдік қарым-қатынас орнатуды ұсынып, жыныстық қатынасқа түсуді сұрағанын мәлімдеген. Мұндай ұсыныстан қорыққан студент құқық қорғау органдарына жүгінетінін айтқан. Соған қарамастан, сот құжаттарына сәйкес, А.А. студентке қоңырау шалуды жалғастырып, оның ары мен қадір-қасиетіне тиетін сөздер айтқан.

Бұл жерде назар аударатын бір жайт, адамның "жоқ" деген жауабы кез келген қарым-қатынас үшін нақты шекара болуы керек. Оны елемеу, қысым көрсету немесе қайта-қайта мазалау жай ғана "жеке мәселе" ретінде бағаланбауы тиіс.

Бұл әкімшілік іс қылмыстық істер жөніндегі Бұхара қалалық сотында қаралды.

Сотта А.А. өз кінәсін мойындады. Ол университетте оқытушы болып жұмыс істейтінін, оқиға болған күні мас күйде болғанын және студенттен кешірім сұрағанын айтты.

Алайда мас күйде болу жасалған әрекетті ақтамайды. Керісінше, өз әрекеті мен оның салдары үшін жауапкершілік кез келген жағдайда адамның мойнында қалады.

Ұстаздың әрбір сөзі, әрбір әрекеті шәкірт үшін ықпалды. Сондықтан білім беру мекемесіндегі қарым-қатынаста кәсіби әдеп, қызметтік тәртіп және адамның қадір-қасиетін құрметтеу бірінші орында тұруы тиіс.

Сот шешіміне сәйкес, А.А. Әкімшілік жауапкершілік туралы кодекстің 41-1-бабының бірінші бөлігінде көзделген жыныстық сипатта тиісу құқық бұзушылығын жасады деп танылды. Оған 3 тәулікке әкімшілік қамақ жазасы тағайындалды.

Бұл шешім тағы бір маңызды шындықты көрсетеді: адамның лауазымы, жасы немесе білім беру саласында жұмыс істеуі оны заңнан жоғары қоймайды. Керісінше, қоғамның сеніміне ие болған кәсіп иелері өз іс-әрекеттеріне анағұрлым үлкен жауапкершілікпен қарауы керек.

Жоғары оқу орны тек сабақ өтетін орын емес. Бұл — жастардың тұлғасы қалыптасатын, олар өз болашағының іргетасын қалайтын орта. Демек, бұл ортада студент өзін қауіпсіз әрі қорғалған сезінуі шарт.

Бір адамның орынсыз әрекетіне бола тұтас бір кәсіпке немесе білім беру жүйесіне баға беру, әрине, дұрыс емес. Бірақ мұндай жағдайлар ұстаз-тәрбиешілер үшін де, білім беру мекемелерінің басшылығы үшін де маңызды сабақ болуы тиіс. Өйткені білімде ілім қаншалықты маңызды болса, адамның қадір-қасиеті, жеке басына қол сұғылмаушылық пен өзара құрмет те соншалықты маңызды.

Бүгін сотта қаралған бұл іс бір адамның қылығына байланысты болуы мүмкін. Бірақ одан шығатын қорытынды баршаға ортақ: сенімді теріс пайдалануға, адамның ары мен қадір-қасиетіне қол сұғуға қоғамда да, білім беру ортасында да орын болмауы керек.

Өйткені ұстаздың ең үлкен сынағы — шәкіртті біліміне қарап бағалау емес, ең алдымен, оның адам ретіндегі қадір-қасиетін құрметтеу.

Зариф Комилов, ӨзА тілшісі