Ўзбек аҳолиси геномикаси: Шахсий тиббиёт учун муҳим монография
Дунёдаги ҳеч бир янгилик ёки кашфиёт олимларнинг илмий ўрганишлари, чуқур таҳлилларисиз ҳаётга татбиқ этилмайди. Айниқса, бу тадқиқот инсон саломатлиги билан боғлиқ бўлса бу жараёндаги ўрганишлар икки карра ортади.
Шу боис бугун бутун дунё олимлари ирсият орқали авлоддан авлодга ўтиши мумкин бўлган маълум бир гуруҳга мансуб тирик организмларда учрайдиган популяцияларда аниқланган генетик белгилар мавзусига эътиборларини қаратган.
Жаҳондаги генетик тадқиқотларнинг аксарияти келиб чиқиши Европоид одамлар устида ўтказилади. GWAS каталогидаги ишларнинг 90,5 фоизи айнан шундай гуруҳларга тўғри келади. Осиё келиб чиқишли иштирокчилар эса атиги 3,14 фоизни ташкил этади. Бошқа популяцияларда аниқланган генетик белгиларни ўзбек аҳолисига автоматик равишда қўллаб бўлмайди. Шу сабаб Ўзбекистон популяцион геномикаси бўйича янги монография нашр этилди.
Монография муаллифлари Ўзбекистонда шу кунгача ўтказилган генетик тадқиқотларни тизимли таҳлил қилди. Топилган 301 та нашрдан 34 таси чуқур ўрганилиб, юрак-қон томир, онкологик, метаболик ва ирсий касалликлар бўйича маълумотлар бир жойга жамланди. Китобнинг иккинчи қисми 2-тип қандли диабетга мойилликни аниқлашга бағишланган. «Мамлакатимизда 2-тип қандли диабетнинг ҳақиқий тарқалиши эндокринология диспансерида рўйҳатга олинган маълумотлардан 10 баравар юқори», деб ёзади муаллифлар.
GWAS маълумотлари асосида хавф билан боғлиқ SNP белгилари танлаб олинди, улардан скрининг панели тузилди ва тест-тизим ўзбек популяциясида синовдан ўтказилди. Бу натижалар персоналлаштирилган тиббиёт учун скрининг тест-тизимларини яратишга асос бўлади. Китоб устида Илғор технологиялар маркази олимлари Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази ва Тошкент давлат тиббиёт университети мутахассислари билан биргаликда ишлашди.
Нигора Раҳмонова,
ЎзА
