Markaziy Osiyo – Koreya Respublikasi: inson kapitaliga sarmoya – uzoq muddatli hamkorlik poydevori
Joriy yilning 16-sentabr kuni Seulda bo‘lib o‘tgan Janubiy Koreya va Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining birinchi sammitida bildirilgan asosiy takliflardan biri O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning inson kapitalini rivojlantirish sohasida uzoq muddatli sheriklikni shakllantirish tashabbusi bo‘ldi. Uning asosini “buyurtma – o‘qitish – bandlik” tamoyili tashkil etib, u Koreya biznesi talablarini mintaqamizning ta’lim salohiyati bilan bevosita bog‘lashga qaratilgan.
O‘zA muxbiri mazkur tashabbusning mazmun-mohiyati, uning mintaqamiz va Janubiy Koreya o‘rtasidagi uzoq muddatli hamkorlikni rivojlantirishdagi ahamiyati hamda o‘lkamiz yoshlari uchun ochib beradigan yangi imkoniyatlar xususida Markaziy Osiyo xalqaro instituti (MOXI) yetakchi ilmiy xodimi Nodir Abdusattorov fikrlarini yozib oldi.
– Avvalo qayt etish kerakki, tashabbusning boshlang‘ich nuqtasi hududning qiyofasi hisoblanadi. Davlatimiz rahbari ta’kidlaganidek, “Markaziy Osiyo – alohida demografik energiyaga ega bo‘lgan mintaqa bo‘lib, aholisining yarmidan ko‘pini 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil etadi”. Prezidentimizning so‘zlariga ko‘ra, “aynan yosh avlod mamlakatlarimizning raqobatbardoshligini belgilaydi”, shuning uchun ular zamonaviy texnologik iqtisodiyotning ajralmas qismiga aylanishi g‘oyat muhimdir.
Fikrimcha, taklif etilgan tamoyil aynan shu vazifaga javob beradi. O‘qish kompaniyalar so‘rovidan boshlanib, viloyatdagi universitetlar va o‘quv markazlarida davom etadi va egallangan kasb bo‘yicha ishlash bilan yakunlanadi. Prezidentimiz ta’kidlaganidek, bunday yondashuv “ko‘plab iste’dodli yoshlarga kasbiy rivojlanish uchun yo‘l ochadi va qo‘shma loyihalarimiz bo‘yicha yuqori malakali mutaxassislar tayyorlashni kafolatlaydi”. O‘zbekiston yetakchisi sun’iy intellektni birgalikda ishlab chiqish va joriy etishni alohida tilga olib, Koreya Respublikasi Prezidenti Li Chje Myonning “O‘xshashi yo‘q Koreya” doktrinasini Markaziy Osiyoda ushbu jarayonning tayanchlaridan biriga aylantirishni taklif qildi.
Menimcha, aynan shu tashabbus “Markaziy Osiyo – Koreya” formatiga haqiqatan ham uzoq muddatli o‘lchov bera oladi. Savdo, investitsiyalar va sanoat kooperatsiyasi bugunoq o‘z samarasini bermoqda, odamlarga yo‘naltirilgan investitsiyalar esa o‘nlab yillar davomidagi munosabatlarning poydevorini yaratmoqda. Koreya texnologiyalari va ishbilarmonlik madaniyati bilan tanish bo‘lgan yosh mutaxassislar vaqt o‘tishi bilan iqtisodiyotlar va jamiyatlar o‘rtasidagi tabiiy bog‘lovchi bo‘g‘inga aylanmoqda.
Muhimi, yangi hamkorlik sammitda bildirilgan boshqa takliflarni birlashtiradi. Sanoat texnologik parki, muhim minerallarni qayta ishlash va iqlim loyihalari muhandislar va texnik xodimlarni talab qiladi va aynan shu mexanizm ularni zarur kadrlar bilan ta’minlashi mumkin.
Shu bilan birga, O‘zbekiston Prezidentining taklifi Koreya Respublikasi bilan kadrlar tayyorlash sohasidagi hamkorlikning ko‘p yillik amaliy tajribasiga tayanadi. 2007-yilda Seul tashabbusi bilan Markaziy Osiyo bilan hamkorlik forumi ta’sis etilgan ko‘p tomonlama muloqotning boshlanishida KOICA yurtimizda professional ta’lim sohasidagi birinchi loyihasini ishga tushirdi. O‘sha yilning avgust oyida o‘lkamizda Koreya agentligi ishtirokida Kasb-hunarga o‘qitish markazini tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.
Markaz Toshkent shahrida ochilgan bo‘lib, yiliga 360 nafarga yaqin yoshlarni elektronika, mashinasozlik, avtomobil ta’mirlash va axborot texnologiyalari bo‘yicha o‘qitishga mo‘ljallangan. Vaqt o‘tishi bilan KOICA ko‘magida Samarqand, Shahrisabz, Farg‘ona va Urganchda ham shunday markazlar tashkil etildi. Ma’lumotlarga ko‘ra, 11 yil davomida ularda 11 mingdan ortiq kishi axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, elektronika, avtoservis, metallga ishlov berish, payvandlash va to‘qimachilik sanoati sohalarida kasblarni egallagan.
E’tiborlisi, Koreya Respublikasi mintaqamiz yoshlari uchun xorijda o‘qish uchun eng ommabop yo‘nalishlar qatoriga kirdi va Koreya oliy o‘quv yurtlarida Markaziy Osiyodan kelgan talabalar soni yildan-yilga ortib bormoqda.
80 milliondan ortiq aholiga ega Markaziy Osiyoda malakali kadrlarga bo‘lgan ehtiyoj milliy iqtisodiyotlarni modernizatsiya qilish bilan birga ortib bormoqda va uni qondirish uchun yanada tizimli yondashuv talab etiladi. Davlatimiz rahbarining tashabbusi to‘plangan tajribani butun Markaziy Osiyo manfaatlariga javob beradigan yagona tizimga aylantirish imkonini beradi.
Taklif etilayotgan hamkorlikning asosiy ma’nosi ham shunda. “Buyurtma – o‘qitish – bandlik” tamoyili o‘qishdan ishga o‘tishning tushunarli yo‘lini yaratadi, bunda yoshlar olgan bilimlar dastlab ish beruvchilarning talablariga yo‘naltiriladi va qo‘shma loyihalarda talab qilinadi.
Markaziy Osiyo yoshlari uchun bu ilg‘or texnologiyalar va Koreya tajribasidan foydalanish imkoniyati, shuningdek, aniq kasbiy istiqbolni anglatadi. Pirovardida, besh mamlakat universitetlari va o‘quv markazlari taqqoslanadigan standartlar asosida ishlash va ilg‘or tajribalar bilan almashish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Umuman olganda, iqtisodiyot talablarini hisobga olgan holda kadrlar tayyorlash va universitetlar o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish to‘g‘risidagi Seul deklaratsiyasi qoidalari taklif etilayotgan hamkorlikka hamohang bo‘lib, inson kapitalini rivojlantirish “Markaziy Osiyo - Koreya Respublikasi” formatining barcha ishtirokchilari uchun umumiy ustuvorlikka aylanganidan dalolat beradi.
O‘.Alimov, O‘zA
