Бухорода “Аршин мол олон” садолари

Санъатнинг шундай сеҳрли кучи борки, у тиллар ва чегаралардан қатъи назар, инсон қалбига йўл топади, халқларни бир-бирига яқинлаштиради, асрлар давомида шаклланган дўстлик ришталарини янада мустаҳкамлайди. Бухорода намойиш этилган машҳур “Аршин мол олон” опереттаси ана шу ҳақиқатнинг яна бир ёрқин ифодаси бўлди. Унда озарбайжон халқининг бой мусиқий мероси, миллий саҳна санъати, самимий ҳазил-мутойиба ва инсонпарварлик ғоялари мужассамлашиб, томошабинларга нафақат бадиий завқ, балки чуқур маънавий таассурот ҳам бағишлади.

Бугун Ўзбекистонда миллий маданият ва санъатни ривожлантириш, хорижий мамлакатлар билан маданий-гуманитар алоқаларни кенгайтириш, ёш авлодни умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси ва раҳнамолигида илгари сурилаётган очиқлик, халқлар ўртасидаги дўстлик ва яхши қўшничилик муносабатларини мустаҳкамлаш сиёсати маданият соҳасидаги ҳамкорлик учун ҳам кенг имкониятлар яратмоқда. Бухоро давлат университетида ташкил этилган мазкур тадбирни ана шу эзгу мақсадларнинг амалий ифодаси сифатида баҳолаш мумкин.

Бухоро давлат университетида Озарбайжон маданияти, адабиёти ва санъатини кенг тарғиб этишга қаратилган маданий тадбирлар доирасида буюк озарбайжон бастакори Узайир Ҳожибейлининг машҳур “Аршин мол олон” опереттаси намойиш этилди.

Спектакль Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси ҳузуридаги Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон маданият марказининг “Харибулбул” театр труппаси томонидан саҳналаштирилди. Мазкур маданий тадбир Озарбайжоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси, Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон маданият маркази, Бухоро вилояти ҳокимлиги ҳамда Бухоро давлат университети ҳамкорлигида ташкил этилди.

Тадбирнинг айнан қадимий Бухорода, илм-фан ва маърифат маскани бўлган олий таълим муассасасида ўтказилгани алоҳида аҳамиятга эга. Зеро, Бухоро асрлар давомида турли халқлар маданияти, илму маърифат ва санъат ривожига хизмат қилган, Шарқ цивилизациясининг энг муҳим марказларидан бири сифатида шуҳрат қозонган. Бундай заминда қардош халқнинг машҳур саҳна асари намойиш этилиши тарихий анъаналарнинг бугунги маданий ҳамкорлик билан уйғунлашаётганидан далолат беради.

Тадбирда сўзга чиққанлар Ўзбекистон ва Озарбайжон халқларини асрлар давомида шаклланган муштарак тарих, тил, маданият, анъана ва қадриятлар бирлаштириб туришини таъкидладилар. Бугунги кунда икки давлат ўртасидаги стратегик шериклик ва кўп қиррали ҳамкорлик таълим, илм-фан, адабиёт ва санъат соҳаларида ҳам изчил ривожланаётгани қайд этилди.

Дарҳақиқат, халқлар ўртасидаги яқинлик фақат расмий учрашувлар ёки иқтисодий келишувлар билан чекланмайди. У, аввало, инсонларнинг бир-бирини тушуниши, ўзга халқнинг тарихи, орзу-интилишлари ва маънавий оламига ҳурмат билан қарашида намоён бўлади. Театр эса ана шу мулоқотнинг энг таъсирчан воситаларидан биридир.

“Аршин мол олон” — Озарбайжон мусиқали театрининг жаҳонга танилган дурдоналаридан бири. Узайир Ҳожибейли томонидан яратилган ушбу асар нафақат ўзининг жозибадор мусиқаси, балки чуқур ижтимоий мазмуни, ҳаётий қаҳрамонлари ва инсон қалбига яқин ғоялари билан ҳам қимматлидир.

Опереттада муҳаббат ва садоқат, самимият ва инсонпарварлик, миллий урф-одатлар ҳамда жамиятдаги муносабатлар ўзига хос бадиий талқин этилади. Асардаги ҳазил-мутойиба ортида эса инсон эркинлиги, қалб амрига қулоқ тутиш, қадр-қимматни эъзозлаш каби муҳим масалалар мужассам.

[gallery-31920]

Асарнинг бугунга қадар ўз бадиий қийматини йўқотмагани бежиз эмас. Чунки замонлар ўзгаради, турмуш тарзи янгиланади, технологиялар тараққий этади. Аммо муҳаббат, инсонийлик, самимият ва адолатга бўлган эҳтиёж ҳамиша барқарор қолади. Ҳақиқий санъатнинг умрбоқийлиги ҳам айнан шу жиҳат билан белгиланади: у муайян давр воқеаларини тасвирлаш билан чекланмай, ҳар бир авлодни ўйлашга, ҳис қилишга ва ўзини англашга ундайди.

“Харибулбул” театр труппаси ижодкорлари томонидан намойиш этилган спектакль ана шу бадиий хусусиятларнинг жонли ифодаси бўлди. Қаҳрамонларнинг ёрқин образлари, миллий либослар, саҳна ҳаракатлари, жонли ижро ва дилларга яқин куй-қўшиқлар асарнинг бадиий таъсирчанлигини янада оширди. Саҳнадаги ҳар бир ҳаракат, мусиқий оҳанг ва қаҳрамонлар ўртасидаги мулоқот томошабинни асар воқеаларига яқинлаштириб, озарбайжон халқининг ўзига хос маданий олами билан таништирди.

Бу ерда муҳим бир жиҳат бор: миллий санъатни намойиш этиш — шунчаки ўтмиш меросини кўз-кўз қилиш эмас. Бу халқнинг маънавий қиёфаси, дунёқараши ва ҳаётга муносабатини бошқа халқларга етказишдир. Шу маънода, «Аршин мол олон» спектакли озарбайжон халқининг бой маданий меросини Бухоро аҳлига яқиндан танитишга хизмат қилди.

Спектаклни Бухоро давлат университети профессор-ўқитувчилари, талаба-ёшлар ва санъат ихлосмандлари катта қизиқиш билан томоша қилдилар. Залдаги кўтаринки кайфият, ижодкорларга билдирилган самимий муносабат ва жарангдор қarsаклар саҳнадаги ижро билан томошабинлар қалби ўртасида ўзига хос маънавий кўприк пайдо бўлганини намоён этди. Айниқса, бундай тадбирларнинг талаба-ёшлар иштирокида ўтказилиши катта тарбиявий аҳамиятга эга. Чунки ёшлар бошқа халқларнинг санъати ва адабиёти билан қанчалик кўп танишса, уларда маданий хилма-хилликни англаш, ўзга қадриятларга ҳурмат билан муносабатда бўлиш ва умуминсоний ғояларни қадрлаш кўникмалари шунчалик мустаҳкамланади.

Бухорода янграган “Аршин мол олон” садолари саҳна пардаси тушиши билан тинмади. У томошабинлар қалбида қардошлик, самимият ва маданий яқинлик туйғуларини уйғотгани билан қадрлидир. Мазкур спектакль озарбайжон халқининг бой санъатини намоён этиш билан бирга, Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги кўп асрлик дўстлик ришталари бугун ҳам янги мазмун ва ташаббуслар билан мустаҳкамланиб бораётганини кўрсатди. Энг муҳими, бундай маданий тадбирлар халқларнинг бир-бирини яхшироқ англашига, ёш авлоднинг маънавий олами бойишига ва халқлар ўртасидаги ҳамжиҳатликнинг мустаҳкамланишига хизмат қилади. Зеро, иқтисодий ҳамкорлик мамлакатларнинг имкониятларини бирлаштирса, маданият уларнинг қалбларини яқинлаштиради.

Бухорода “Аршин мол олон» билан ўтган бугунги маданий учрашувнинг бош маъноси ҳам шунда: ҳақиқий санъатнинг тили ягона, унинг энг улуғ мақсади эса инсонларни бирлаштиришдир. Ана шу мақсад йўлида ташкил этилаётган ҳар бир маданий тадбир икки қардош халқнинг муштарак маънавий меросини асраш, дўстликни мустаҳкамлаш ва келажак авлодга эзгу қадриятларни етказишга хизмат қилади.

Зариф Комилов, Тоҳиржон Истатов (сурат), ЎзА мухбирлари