Бишкек саммити – ШҲТ маконида барқарор тараққиёт ва кенг қамровли дипломатия майдони
Қирғиз Республикаси пойтахти Бишкек шаҳрида Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг навбатдаги, 25 йиллик юбилей саммити ҳамда “ШҲТ плюс” форматидаги кенгайтирилган учрашувлар бўлиб ўтмоқда.
Мазкур нуфузли тадбирларда иштирок этиш учун Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев амалий ташриф билан Бишкек шаҳрида бўлиб турибди.
Президент Садир Жапаров раислигида ўтган саммит ШҲТга аъзо давлатлар ўртасидаги ўзаро ишонч, яхши қўшничилик ва кўп қиррали шерикликни мустаҳкамлашда янги босқични бошлаб бериши кутиляпти.
Олий даражали мулоқотларда етакчи давлатлар раҳбарлари, жумладан Хитой Халқ Республикаси Раиси Си Цзиньпин, Россия Федерацияси Президенти Владимир Путин, Ҳиндистон Республикаси Бош вазири Нарендра Моди, Эрон Ислом Республикаси Президенти Масъуд Пезешкиён ҳамда бошқа аъзо ва кузатувчи мамлакатлар, халқаро тузилмалар делегациялари қатнашмоқда.
Ушбу саммитда кўтарилган масалалар хусусида Тошкент давлат шарқшунослик университети “Халқаро муносабатлар” кафедраси таянч докторанти Гавҳаршодбегим Холматова ЎзАга қуйидагиларни сўзлаб берди:
– Ўзбекистон ШҲТ фаолиятида ҳамиша фаол, ташаббускор ва амалий натижаларга йўналтирилган позиция эгаллаб келмоқда. Расмий Тошкент мазкур халқаро тузилмани блокларга бўлинмаган, учинчи давлатларга қарши қаратилмаган ҳамда тенг ҳуқуқлилик тамойилига таянадиган нуфузли кўп томонлама майдон сифатида қадрлайди.
Эътиборли жиҳати, анжуман доирасида Ўзбекистон томони бир қатор устувор вазифаларни илгари сурди. Хусусан, ШҲТнинг таянч ядроси бўлган Марказий Осиёда яхши қўшничилик, ўзаро ишонч ва конструктив мулоқотни мустаҳкамлаш, минтақавий боғлиқликни кучайтириш ва Евросиё бўйлаб узлуксиз, хавфсиз мультимодал транзит йўлакларини барпо этиш, бож жараёнини рақамлаштириш, сунъий интеллект ва стартап экотизимини рағбатлантириш ҳамда саноат кооперациясини кенгайтириш, қайта тикланувчи энергетикани ривожлантириш, сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етказиб бериш занжирини барқарорлаштириш, терроризм, экстремизм, трансчегаравий кибер хавфга қарши ШҲТ Минтақавий аксилтеррор тузилмаси имкониятидан тўлиқ фойдаланиш сингари муҳим ташаббуслар таклиф этилмоқда.
Ташриф дастури нафақат кўп томонлама саммит мажлислари, балки қатор муҳим икки томонлама учрашувларни ҳам қамраб олгани билан аҳамиятли. Давлатимиз раҳбарининг хорижий давлатлар ва халқаро ташкилотлар етакчилари билан учрашувларида олий даражали келишувлар ижроси муҳокама қилиниб, янги қўшма лойиҳаларни жадаллаштириш масалалари кўриб чиқиляпти.
Ўзбекистон Президенти “VI Жаҳон кўчманчилар ўйинлари” очилиш маросимида ҳам иштирок этди. Ушбу нуфузли тадбир ШҲТ маконидаги қардош халқларнинг бой маданий мероси, тарихий илдизи ва кўп асрлик дўстлик риштасини янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Бишкек саммитининг ўзига хослиги ва аввалги анжуманлардан ажралиб турувчи асосий жиҳатлари қуйидагилар:
Ўтган 25 йиллик фаолиятни сарҳисоб қилиш, янгиланган кўп қутбли дунё шароитида ташкилот фаолиятини такомиллаштириш ва узоқ муддатли ривожланиш стратегиясини қабул қилиш. Шунингдек, кўп йил давомида муҳокама босқичида бўлган транспорт лойиҳалари, хусусан Хитой – Қирғизистон – Ўзбекистон темир йўли ҳамда Трансафғон йўлаги бўйича амалий ҳаракатлар марказий иқтисодий драйверга айланган.
Таъкидлаш жоиз, Тошкент илгари сураётган ташаббуслар мамлакатнинг сўнгги йиллардаги иқтисодий салоҳияти ва мустақил, кўп қиррали ташқи сиёсатининг яққол ифодасидир. Нафақат аъзо давлатлар, балки БМТ Бош котиби, шунингдек АҚШ Президентининг минтақа бўйича махсус вакили каби халқаро миқёсдаги томонлар билан мулоқот ўтказилаётгани анжуманнинг глобал қамровини кўрсатади.
Олий даражадаги сиёсий музокаралар Жаҳон кўчманчилар ўйинлари билан бир вақтда ташкил этилиши ШҲТ маконидаги халқларнинг умумий маданий-тарихий бирлигини намойиш этиш учун ўзига хос уйғунлик яратди. Яна бир муҳим жиҳат шундаки, анъанавий хавфсизлик ва савдо масалалари билан бир қаторда сунъий интеллект, “яшил” энергетика, кибер хавфсизлик ва қишлоқ хўжалиги логистикаси каби замонавий йўналишлар асосий ўринга чиқди.
Саммит кун тартибидан ташкилот доирасидаги амалий ҳамкорликни кенгайтириш, хусусан савдо-иқтисодий, инвестициявий, транспорт-коммуникация, экология, инновация ва хавфсизлик масалалари ўрин олди. Музокаралар якунида ташкилотнинг узоқ муддатли барқарор тараққиёт стратегиясини белгилаб берувчи бош сиёсий ҳужжат – Бишкек декларацияси ҳамда кўп томонлама келишувлар тўплами қабул қилинди.
Умуман, Бишкек саммити Ўзбекистон ташқи сиёсатининг очиқлиги, прагматизми ва кенг қамровли шерикликка интилишини яна бир бор намоён этди. Мустақиллигимизнинг 35 йиллиги нишонланаётган бир пайтда давлатимиз раҳбарининг саммитдаги фаол иштироки ва илгари сурган илғор ташаббуслари нафақат мамлакатимиз миллий манфаатларини мустаҳкамлаш, балки бутун ШҲТ маконида тинчлик, барқарорлик ва умумий фаровонликни таъминлашга салмоқли ҳисса қўшиши шубҳасиз.
Гўзал Сатторова, ЎзА
