O‘zA O`zbek

05.08.2020 Chop etish versiyasi

Baʼzi ishlar boshqa-boshqa sudlarda koʻrilgan va muammolarni keltirib chiqargan

Baʼzi ishlar boshqa-boshqa sudlarda koʻrilgan va muammolarni keltirib chiqargan
Munosabat

Mamlakatimizda barcha sohalar qatorida sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar yuridik va jismoniy shaxslarning qonuniy huquqlari va manfaatlarini himoya qilish tizimini yana-da mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

2017–2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq, fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini ishonchli himoya qilish, odil sudlovga erishish, sud jarayoni samaradorligi va sifatini oshirish kafolatlarini kengaytirish, Sudyalarni tanlash va tayinlash tizimini yana-da takomillashtirish sud-huquq sohasidagi islohotlarning asosiy yoʻnalishlari etib belgilandi. Shu bois malakali sud tizimini shakllantirish sud-huquq sohasida olib borilayotgan islohotlarning ustuvor yoʻnalishi sifatida belgilanishi muhimdir.

Davlatimiz rahbari joriy yil 24-iyulda “Sudlar faoliyatini yana-da takomillashtirish va odil sudlov samaradorligini oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi farmonni imzoladi. Endi odamlar sudlarning eshigini taqillatishi, kerakli sudlarni izlashlariga hojat qolmaydi.

Ushbu farmon sud tizimini takomillashtirish va odil sudlov samaradorligini oshirishga qaratilgan qator tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlarni belgilab berdi.

Xususan, sudyalarning qatʼiy ixtisosligini saqlab qolgan holda, fuqarolik va jinoiy ishlar boʻyicha sudlarda va iqtisodiy sudlarda viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar asosida umumiy yurisdiksiya sudlarini tashkil etish koʻzda tutilgan.

Bu mintaqaviy va unga tenglashtirilgan sudlarning salohiyati va maqomini oshiradi. Maʼlumki, sudlarning boʻlinishi fuqarolarga qiyinchiliklar tugʻdirdi va keraksiz xarajatlarga olib keldi. Agar hozirgi kunda har bir viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarda toʻrttadan 15 tagacha sudya boʻlsa, yangi tashkil etilgan umumiy yurisdiksiya sudlarida 19 tadan 47 tagacha sudya ishlaydi. Buning natijasida ishlarni sudlarda sifatli va samarali koʻrib chiqish mexanizmi paydo boʻladi.

Taʼkidlash joizki, ilgari maʼmuriy ishlar va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar bitta sud tomonidan koʻrib chiqilgan, bu esa chalkashliklarni keltirib chiqargan. Maʼmuriy sudlarning maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish vakolatlarini jinoiy sudlarga topshirish ushbu yoʻnalishdagi muammolarni hal qilishga yordam beradi.

Maʼmuriy sudlar amaliyoti xalqaro tajribani hisobga olgan holda ishlab chiqilgan, fuqarolar va mansabdor shaxslar oʻrtasidagi nizolar, kelishmovchiliklarni hal qilishga qaratilgan. Endilikda Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining markazlarida maʼmuriy va boshqa ijtimoiy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan ishlarni koʻrib chiqishga ixtisoslashgan tumanlararo maʼmuriy sudlar tashkil etiladi. Ular davlat xizmatchilarining xatti-harakatlari va qarorlariga nisbatan fuqarolarning daʼvolari boʻyicha maʼmuriy ishlarni koʻrib chiqadi.

Farmonda yana bir muhim masala – inson huquqlarining kafolatlari va raqib tamoyilini hayotga tatbiq etish maqsadida joriy etilgan dastlabki eshituv institutiga eʼtibor qaratilgan. Xoʻsh, nima uchun bu muassasa kerak? Bizning sud amaliyotimizda bir paytlar jinoyat ishlarini qoʻshimcha tergov uchun qaytarish instituti mavjud edi, sudlar bir necha bosqichlarda bunday qarorga kelishlari mumkin edi. Keyinchalik, jinoiy ishlarni qoʻshimcha tergov uchun qaytarish institutining bekor qilinishi bilan dastlabki tergov organlari sudda tuzatib boʻlmaydigan xatolarni boshladilar, natijada faqat oʻtgan yili sudda 469 ta ish koʻrib chiqilgandan keyin dastlabki tergovdagi kamchiliklarni bartaraf etish uchun bir necha kun va hatto oylardagi tinglovlar prokurorga qaytarildi. Bu tabiiy ravishda vaqt va pulni isrof qilishga olib keldi. Endi ishni sudda koʻrib chiqish uchun tayinlash 7 kun ichida amalga oshiriladi va shu vaqt ichida sudya masalani oxir-oqibat hal qilishi kerak.

Sud tizimini takomillashtirish bilan bogʻliq masalalar toʻgʻrisida gap ketganda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudida jamoatchilik va ommaviy axborot vositalari bilan oʻzaro hamkorlik qilish departamenti, mintaqaviy va unga tenglashtirilgan tuzilmalarda matbuot xizmatlari tashkil etilganligini taʼkidlash oʻrinli. Odil sudlov faoliyati ochiqligini taʼminlashda sudlar muhim ahamiyatga ega.

Sudlar mustaqilligi va sud hokimiyatining obroʻsi uchun sudlar faoliyatida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishni yana-da kengaytirish dasturi, shuningdek, maʼqullash uchun taqdim etish uchun takliflar ishlab chiqish masalalari muhim ahamiyatga ega. 2021-2025-yillarda sud binolarini qurish va rekonstruksiya qilish belgilangan.

Oshkoralik, sud tizimining mavjud tuzilmalarini zamonaviy talablar va xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish zarurati allaqachon paydo boʻlgan. Endilikda yangi protsedura muammolar va kamchiliklar, keraksiz byurokratik toʻsiqlar, sud qarorlarini qayta koʻrib chiqishning takroriy bosqichlarini bartaraf etishga, sudlarda tomonlarning teng ishtirok etishini, investorlarning huquqlarini ishonchli sud himoyasi bilan, ochiqlik va oshkoralikni taʼminlashga yordam beradi.

Jamiyatda adolatni taʼminlash izchil islohotlarni talab qiladi. Aynan mana shu islohotlar sud tizimi tomonidan kutilgan edi.

Sud-huquq tizimidagi islohotlar aholining sud hokimiyatiga boʻlgan ishonchini oshirish, adolat va qonun ustuvorligiga erishish, eng muhimi, sudni “adolat qoʻrgʻoni” ga aylantirishga yordam beradi.

Umid Saydahmedov,
Oʻzbekiston Respublikasi Sudyalar oliy kengashi
huzuridagi Sudyalar oliy maktabi
iqtisodiy huquq kafedrasi dotsenti.

2 424
OʻzA