Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

13.09.2017 18:41 Chop etish versiyasi

Valyuta kursining o‘zgarishiga qanday omillar ta’sir etadi?

Amaldagi valyuta siyosati doirasida valyuta kursining dinamikasi chet el valyutasiga bo‘lgan talab va taklif nisbatiga ta’sir ko‘rsatuvchi ichki va tashqi omillar hisobiga shakllanadi, deyiladi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy saytida

Valyuta kursiga ta’sir ko‘rsatuvchi ichki omillarga mamlakatda amalga oshirilayotgan pul-kredit siyosati, aholi va tadbirkorlarning valyuta kursi o‘zgarishi va inflatsiya bo‘yicha kutilmalari kiradi. 

Xususan, Markaziy bank tegishli pul-kredit siyosatini amalga oshirish orqali pul massasi yuqori sur’atlarda o‘sishining oldini olish hamda milliy valyutadagi aktivlarning jozibadorligini oshirish yo‘li bilan chet el valyutasiga bo‘lgan talab va taklif darajasiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. 

Bunda amaldagi qayta moliyalash stavkasi bo‘yicha bank tizimiga likvidlilik berish yoki uni jalb qilish, tijorat banklari uchun majburiy rezerv talablarini o‘zgartirish va boshqa choralarni qo‘llagan holda pul-kredit siyosati instrumentlaridan faol foydalaniladi. 

Monetar siyosat, shu jumladan, valyuta kursi siyosatining shaffofligini ta’minlash hamda aholining bu siyosatlardan kutayotgan o‘zgarishlarni o‘rganish maqsadida Markaziy bank jamoatchilik bilan aloqalarni takomillashtirishga alohida e’tibor qaratadi. 

Ushbu maqsadlarga erishish uchun davriy ravishda pul-kredit sohasida amalga oshirilayotgan va rejalashtirilayotgan chora-tadbirlarni tavsiflovchi tahliliy ma’lumotlar ommaviy axborot vositalarida yoritib boriladi. 

Xorijiy valyutaga bo‘lgan talab va taklifga hamda valyuta kursi o‘zgarishiga ta’sir etuvchi tashqi omillarga O‘zbekistonning asosiy savdo hamkorlari bo‘lgan mamlakatlardagi iqtisodiy vaziyat va ularda amalga oshirilayotgan pul-kredit, shu jumladan kurs siyosati, tashqi bozorlardagi kon’yunktura hamda respublikaga jalb qilinayotgan xorijiy investitsiyalar va kreditlar, tashqi qarzning qaytarilishi borasida bo‘layotgan o‘zgarishlar va ularning dinamikasi kiradi. 

Ushbu omillarning barchasi mamlakat to‘lov balansiga, ya’ni respublikaga valyuta mablag‘larining kirib kelishi va undan chiqib ketishi hajmlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. 

Valyuta kursining bozor mexanizmlari asosida shakllanishi va uning tashqi iqtisodiy sharoitlarga mos ravishda o‘zgarib borish xorijiy valyutaga bo‘lgan talab va taklifni muvozanatlashtirish imkonini beradi. Boshqacha qilib aytganda, aynan bozor mexanizmlari asosida shakllanadigan valyuta kursi tashqi sharoitlar o‘zgarishiga tez moslashish va uning salbiy oqibatlarini minimallashtirish orqali “avtomatik stabilizator” funksiyasini bajaradi. 

Tashqi omillarning ta’siri kuchaygan sharoitda ayirboshlash kursini barqarorlashtirish bo‘yicha pul-kredit siyosati imkoniyatlarining cheklanganligini inobatga olgan holda Markaziy bankning asosiy e’tibori valyuta kursi o‘zgarishlarining salbiy oqibatlarini yumshatishga, ya’ni ichki narxlar oshishining oldini olishga qaratiladi. 

Xususan, devalvatsiya jarayonlari yuzaga kelganda Markaziy bankning foiz siyosati monetar omillarning inflatsiyaga ta’sirini kamaytirish, so‘mning xarid qobiliyatini saqlab qolish va milliy valyutadagi moliyaviy aktivlarning (aholi va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning jamg‘armalari) qadrsizlanishiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratiladi. 

Ayirboshlash kursini aniqlash mexanizmi

So‘mning xorijiy valyutaga nisbatan ayirboshlash kursi tijorat banklari tomonidan o‘z mijozlari – xo‘jalik yurituvchi subyektlarning tegishli buyurtmalari asosida xorijiy valyutani xarid qilish va sotish amaliyotlari o‘tkaziladigan O‘zbekiston Respublikasining valyuta birjasidagi har kunlik banklararo savdo sessiyalarida shakllanadi. 

Boshqacha qilib aytganda, har bir xorijiy valyuta sotuvchi va xarid qiluvchi subyekt bu operatsiyalar bo‘yicha xizmat ko‘rsatuvchi banklariga beradigan buyurtmalarida o‘zlariga maqbul bo‘lgan valyuta narxini (sotuvchi sotishi mumkin bo‘lgan eng past kursni va xarid qiluvchi sotib olishi mumkin bo‘lgan eng yuqori kursni) belgilab beradi. 

Chet el valyutasini sotish va sotib olish bo‘yicha barcha buyurtmalar shakllantirilganidan keyin valyuta birjasida bo‘lib o‘tadigan banklararo elektron savdolari davomida valyuta kursining o‘zgarib borishi orqali xorijiy valyutaga bo‘lgan talab va taklifning muvozanatiga bosqichma-bosqich erishilishi natijasida birja kursi shakllanadi. 

Valyuta birjasi savdolaridagi tijorat banklarining operatsiyalari iqtisodiyotdagi chet el valyutasiga bo‘lgan jami talab va taklifning joriy nisbatini shakllantirib, birjada yuzaga keladigan ayirboshlash kursi uning muvozanat darajasini aks ettiradi. 

Birja savdolari har kuni o‘tkazib boriladi va kundalik savdo natijalariga ko‘ra o‘rnatilgan kurs O‘zbekiston Respublikasining valyuta birjasi elektron saytida e’lon qilib boriladi (www.uzrvb.uz). 

Ayirboshlash kursining shakllanishi uchun bozor sharoitlarini ta’minlash maqsadida banklararo savdolarda Markaziy bankning ishtiroki minimal darajada bo‘ladi. Alohida hollarda Markaziy bank valyuta kursi keskin tebranishlarining oldini olish maqsadida chet el valyutasi oldi-sotdi operatsiyalarini o‘tkazishi mumkin. Ichki valyuta bozori va uning ishtirokchilari ayirboshlash kursining bozor shartlarida shakllanishiga to‘liq moslashguniga qadar ma’lum vaqt talab qilinishini inobatga olgan holda, dastlabki bosqichlarda Markaziy bankning ishtiroki faol bo‘ladi. 

Markaziy bankning rasmiy kursi haftasiga bir marta, o‘tgan haftadagi valyuta birjasi savdolarida qayd etilgan kurslarning o‘rtacha darajasida o‘rnatilib, buxgalteriya hisobi, valyuta operatsiyalari bo‘yicha statistik va boshqa hisobotlar, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi hududida bojxona va boshqa majburiy to‘lovlarni hisoblash maqsadida qo‘llaniladi. 

2 979






Все о погоде - Pogoda.uz