O‘zA O`zbek

20.07.2019 Chop etish versiyasi

Markaziy bank qayta moliyalash stavkasini yillik 16 foiz darajasida saqlab qoldi

Markaziy bank qayta moliyalash stavkasini yillik 16 foiz darajasida saqlab qoldi

Markaziy bank Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi qarori bilan qayta moliyalash stavkasi yillik 16 foiz darajasida oʻzgarishsiz qoldirildi.

Markaziy bank Boshqaruvining mazkur qarori iqtisodiyotda inflyatsion xatarlarning saqlanib qolayotganligi hamda kreditlar uchun resurslar manbalarini shakllantirishda davlat mablagʻlaridan anʼanaviy bozor instrumentlariga oʻtish zaruriyati yuzaga kelgan sharoitida banklardagi uzoq muddatli jamgʻarmalar va ular ulushining oshishi surʼatlarini mustahkamlash vazifalaridan kelib chiqib qabul qilindi.

Joriy yilning I yarim yilligida avval eʼlon qilingan ikkita press-relizlarda nazarda tutilgan ayrim inflyatsion xatarlarning yuzaga kela boshlaganligini inobatga olib, inflyatsiya prognozi 13,5-15,5 foiz oraligʻida oʻzgarishsiz qoldirildi.

Inflyatsiya va inflyatsion kutilmalar. Joriy yilning I yarim yilligida isteʼmol narxlari oshishi 5,6 foizni tashkil etib, 2018-yilning mos davridagi koʻrsatkichdan 0,6 foiz bandga past boʻldi.

Inflyatsiya asosan oziq-ovqat tovarlari va xizmatlarning bozor narxlari oshishi taʼsirida shakllangan boʻlsa, maʼmuriy tartibga solinadigan xizmatlar tariflari va nooziq-ovqat tovarlari narxlarining yuqori darajada oshmaganligi inflyatsiyaning keskin oʻsishining oldini oldi. Shu bilan birga, energiya resurslari tariflari oshirilishining oldin eʼlon qilingan muddatga nisbatan keyinga qoldirilishi ham mazkur davrda inflyatsiya darajasining kutilgandan past darajada shakllanishiga xizmat qildi.

Yillik hisobda inflyatsiya darajasi 13,6 foizni tashkil etib, bazaviy prognoz koridorining quyi chegarasiga yaqin darajada saqlanib qoldi. Bunda, yillik inflyatsiya darajasi oxirgi 5 oy davomida 13,5-13,7 foiz oraligʻida saqlanib qoldi.

Iqtisodiyotda ishlab chiqarish hajmlariga nisbatan kreditlar ajratish va davlat xarajatlarining yuqoriroq surʼatlarda oʻsishi hisobiga ichki narxlarga yalpi talab tomonidan bosimning ortishi, aholi daromadlari koʻpayishi hamda ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi maʼlum darajada inflyatsiya darajasini pasaytirish vazifasini qiyinlashtirmoqda.

Oziq-ovqat inflyatsiyasi meva va sabzavot mahsulotlari narxlari oʻzgarishini hisobga olmaganda aprel oyida oʻzining eng yuqori darajasiga yetdi. Bunga narxlarning soliq tizimidagi oʻzgarishlar hamda ishlab chiqarish xarajatlarining oshishiga moslashishi sabab boʻldi. Ushbu omillar taʼsirining sekin-asta kamayishi joriy yilning may-iyun oylarida mazkur mahsulotlar narxlari dinamikasining pasayishida oʻz aksini topdi.

Ayrim turdagi meva va sabzavotlar narxlarining oʻtgan davrda past boʻlganligi hisobiga 2019-yilning II choragida ular narxlarining oʻsish surʼati tezlashib, yillik inflyatsiyaga oshiruvchi taʼsir koʻrsatdi. Taqqoslash uchun, 2018-yil II choragida meva va sabzavot mahsulotlari narxlari 18,7 foizga pasaygan boʻlsa, joriy yilning II choragida 8,1 foizga kamaydi.

Mazkur davrda aholi va tadbirkorlik subyektlarining inflyatsion kutilmalari, umuman olganda, pasayuvchi dinamikani namoyish etdi. Yuridik shaxslarning inflyatsion kutilmalarida barqaror pasayish trendi kuzatilgan boʻlsa, ayni vaqtda, jismoniy shaxslar kutilmalarida 2019-yil yanvar-aprel oylaridagi pasayishdan soʻng, oxirgi ikki oyda oʻsish kuzatildi.

Markaziy bank pul-kredit siyosatini yuritishda, inflyatsiya darajasini 2021-yilda bir xonali raqamgacha pasaytirish vazifasidan kelib chiqadi. Bunda, bazaviy ssenariy boʻyicha 2020-yil uchun inflyatsiya prognozini 10-12 foiz darajasida saqlab qoldi.

Kelajakda inflyatsiya darajasini pasaytirish vazifasi davlat xarajatlari va kreditlash hajmlari oʻsish surʼatlarini maqbullashtirishni talab etadi. Inflyatsiya darajasini pasaytirishda yana bir muhim omil boʻlib, tarkibiy islohotlar, xususan sogʻlom raqobat sharoitlarini yaratish, investitsion muhitni yaxshilash yoʻlidagi fundamental toʻsiqlarni olib tashlash boʻyicha taʼsirchan choralarning koʻrilishi, infratuzilmani rivojlantirish, davlat korxonalarini isloh qilishni oʻz vaqtida amalga oshirish, olib borilayotgan soliq islohotlari samaradorligini oshirish kabilar hisoblanadi.

2019-yil I yarim yilligida makroiqtisodiy sharoitlar asosan, ayrim xom-ashyo tovarlari eksporti uchun qulay bozor konyunkturasi hamda yalpi talabning yuqori oʻsish surʼatlari taʼsirida shakllandi.

Mazkur davrda YAIM oʻsish surʼati 5,8 foizni tashkil etdi. Bunda, yuqori iqtisodiy faollik sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish (6,9 foiz), qurilish ishlari (20 foiz) va xizmatlar sohasida (12,7 foiz) kuzatildi. Shuningdek, asosiy kapitalga investitsiyalar 58,9 foizga oʻsdi.

Oʻzbekiston iqtisodiyotining joriy holati oʻziga xos hisoblanib, yillar davomida yigʻilib kelgan investitsion “chanqoqlik”, ijtimoiy-iqtisodiy xarajatlarning kechiktirilganligi va iqtisodiyotni erkinlashtirish bilan birgalikda bugungi kunda moliyaviy va investitsiyaviy resurslarga qoʻshimcha talabni yaratmoqda. Bunda, iqtisodiyotni kreditlash hajmining kengayishi hamda byudjet xarajatlarining dastlabki koʻzda tutilgan hajmlarga nisbatan yuqoriroq surʼatlarda oʻsishi 2019-yilning I yarim yilligida talabni oshiruvchi asosiy omillar boʻldi.

Ushbu davrda tashqi savdo balansining salbiy saldosi 2,8 mlrd. dollarni tashkil etdi va yil oxirigacha oshishi kutilmoqda. Tashqi savdo balansi taqchilligi joriy operatsiyalar balansining birlamchi va ikkilamchi hisoblari sof daromadlari hamda moliyaviy hisoblar evaziga qoplanishi kutilmoqda. Bu milliy valyutaning almashuv kursiga sezilarli bosim yaratmaydi.

2019-yil dastlabki yarim yilligida milliy valyuta almashuv kursi eksport tushumlar va transchegaraviy pul oʻtkazmalari hisobiga ichki valyuta bozoriga xorijiy valyutaning moʻtadil taklifi natijasida nisbatan barqaror boʻldi. Yil boshidan soʻm almashuv kursi 2,7 foizga qadrsizlandi.

Iqtisodiyotda yalpi talabning sezilarli darajada oshishi 2019-yil yakuniga koʻra real YAIM oʻsish surʼatining dastlabki prognozlarga nisbatan biroz tezlashishiga xizmat qilishi mumkin.

Pul-kredit sharoitlari. Bank tizimida likvidlikning tarkibiy profitsit bilan shakllanishiga bogʻliq holda banklararo pul bozorida foiz stavkalari 13,7 foizdan 15,1 foizgacha oraliqda tebranib turdi. Iyul oyining oʻtgan davrida oʻrtacha tortilgan foiz stavkasi 15,4 foizgacha koʻtarildi.

I yarim yillik yakunlari boʻyicha tijorat banklarining kredit qoʻyilmalari 23,4 foizga (38,6 trln. soʻmga) oshgan boʻlsa, yillik oʻsish surʼati prognoz koʻrsatkichlaridan 2 barobardan ziyodroq oshib, 52,8 foizgacha tezlashdi. Bunda, milliy valyutadagi kreditlar yil boshidan 22 foiz yoki 16,3 trln. soʻmga (2018-yilning mos davrida 37,4 foiz yoki 16,2 trln. soʻm), yillik hisobda esa 54,0 foizga koʻpaydi.

Kredit bozorining joriy segmentlashgan holatida pul-kredit sharoitlari alohida qarzdorlar guruhi uchun turlicha boʻlib qolmoqda. Pul-kredit siyosatining qatʼiy sharoitlari bozor shartlarida kredit oluvchi biznes subyektlariga koʻproq sezilmoqda.

Tahlil qilinayotgan davrda muddatli depozitlar boʻyicha ijobiy real foiz stavkalari saqlanib qoldi. Aholi va xoʻjalik yurituvchi subyektlarning milliy valyutadagi muddatli depozitlari 32,7 foizga oshib, ularning milliy valyutadagi jami depozitlar tarkibidagi ulushi 32 foizga (2018-yilning mos davrida 21 foiz) yetdi.

Joriy holatda depozitlar boʻyicha yuqori foiz stavkalari pul-kredit sharoitlari bilan bir qatorda inflyatsion kutilmalar yuqoriligi bilan izohlanadi. Bu, oʻz navbatida, kreditlar boʻyicha foiz stavkalarining shakllanishiga taʼsir koʻrsatadi.

Prognoz va asosiy xatarlar. Birinchi yarim yillikda inflyatsiya darajasi prognoz koridorining quyi chegarasida shakllanishiga qaramasdan, pul-kredit siyosatining 2019-yil va 2020-2021-yillar davriga moʻljallangan asosiy yoʻnalishlarining muqobil ssenariysida nazarda tutilgan baʼzi bir xatarlar hali ham saqlanib qolmoqda.

Xususan, energiya resurslari narxlarining bosqichma-bosqich erkinlashtirilishi, QQS boʻyicha imtiyozlarning bekor qilinishi, bojxona bojlari va tariflarini qayta koʻrib chiqilishi mumkinligi, kreditlashning jadal surʼatlari, inflyatsion kutilmalarning jilovlanmaganligi va ularning nisbatan yuqoriligi kabi omillar kelgusida qoʻshimcha inflyatsion bosimning paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin.

Markaziy bank yuqorida taʼkidlab oʻtilgan inflyatsion xatarlarning amalga oshish ehtimolligini hisobga olib, 2019-yil oxiriga inflyatsiya prognozini 13,5-15,5 foiz darajasida oʻzgartirishsiz saqlab qolmoqda.

Bunda, 2019-yil III choragida yillik inflyatsiya darajasi energiya resurslari tariflari, ish haqi va pensiya toʻlovlarining kutilayotgan oshirilishi natijasida joriy koʻrsatkichlarga nisbatan biroz yuqori boʻlishi mumkin. Lekin, 2019-yilning IV choragida tartibga solinadigan narxlar oshirilishining yillik inflyatsiyaga taʼsiri kamayib, inflyatsiyaning prognoz koʻrsatkichlari doirasida boʻlishiga yordam beradi.

Byudjet xarajatlarini maqbullashtirish zaruriyatining yuzaga kelishi sharoitida banklarni oʻz resurs bazasini shakllantirishda markazlashgan resurslardan anʼanaviy bozor instrumentlariga yoʻnaltirishni ragʻbatlantirish talab etiladi. Bu, oʻz navbatida, pul-kredit siyosatining keyingi davrdagi yoʻnalishini belgilashda inobatga olib boriladi.

Kelgusida Markaziy bank inflyatsiyaning ichki va tashqi omillari taʼsirini, iqtisodiyot holatini diqqat bilan kuzatib boradi, banklarning moliyaviy barqarorligi monitoringini amalga oshiradi hamda iqtisodiyotda noaniqliklar va tarkibiy shoklarning bosqichma-bosqich kamayishidan kelib chiqib tegishli choralar koʻrib boradi.

5 941
OʻzA