ЎзА Ўзбек

01.06.2019 11:50:42 Чоп этиш версияси

Болага ота-оналик меҳрини беринг...


1 июнь – Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни

Ҳар бир ота-она фарзандининг соғлом ва зеҳнли, касб-ҳунарли ва эл-юртига содиқ бўлиб вояга етишини истайди. Мамлакатимизда бу улкан мақсадни амалга ошириш истиқлол йилларида давлат сиёсати даражасига кўтарилди. Зеро, болалари соғлом юрт қудратлидир.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясида бола ҳуқуқлари мустаҳкам кафолатланган. Асосий Қонунимизнинг 45-моддасида, жумладан, вояга етмаганларнинг ҳуқуқлари давлат ҳимоясида экани белгилаб қўйилган. 

Айниқса, сўнгги йилларда мамлакатимиздабола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, етимликнинг олдини олиш, аҳоли ва ёшлар орасида мутасҳкам оила қуришга масъулият билан ёндашишни тарғиб қилиш, оилавий қадриятларни асраб-авайлаш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилди.

Шунга қарамасдан баъзан моддий етишмовчиликни рўкач қилган ҳолда айрим ота-оналар томонидан халқимиз маънавиятига зид тарзда ўз жигарбандини меҳрибонлик уйига жойлаштириш ҳолатлари кузатилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 17 октябрдаги Қарори билан тасдиқланган “Меҳрибонлик уйи тўғрисида”ги Низомнинг 2-бандига кўра, меҳрибонлик уйи етим болалар ва ота-онасининг қаровисиз қолган болалар учун давлат тарбия муассасасидир.

Минг афсуслар бўлсинки, ҳозирги кунда меҳрибонлик уйларида тарбияланаётган болаларнинг ҳаммаси ҳам чин етим ёки ота-онасининг қаровисиз қолган болалар эмас.

Жорий йилда Олий суд томонидан аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини ошириш мақсадида Республиканинг барча вилоятларида жойлашган меҳрибонлик уйида тарбияланаётган болаларнинг ота-оналари, бобо-буви ва яқин қариндошлари ўртасида тарғибот ишлари олиб борилганда, болалар уйида тарбияланаётган болаларнинг 80 фоизидан ортиғининг ота-онаси борлиги маълум бўлди.

Биргина, Қашқадарё вилояти, Қамаши туманида жойлашган 4-сонли “Меҳрибонлик уйи” оладиган бўлса, унда тарбияланаётган 108 та тарбияланувчилардан фақатгина 15 таси чин етим бўлиб, 84 тасининг ота-онаси, 9 тасининг бобо-бувилари борлиги аниқланди.

“Меҳрибонлик уйида”ги шароитлар билан танишганда, давлатимиз томонидан у ерда тарбияланаётган болалар учун барча шароитлар, ҳаттоки баъзи оилалар мавжуд бўлмаган шароитлар яратиб берилганлигини кўришимиз мумкин бўлади. Лекин, бундай “зўр шароит”да тарбияланаётган болалар билан суҳбатлашганда, улар бундай шароитни яратиб бераётган Президент ҳамда давлатимиздан миннатдор бўлсалар-да, бу шароитлар уларга ота-онаси берадиган меҳрни беролмаслигини, улар ҳар куни ота-онасини кутиб яшаётганлигини, шароит зўр бўлишидан қатъий назар ўз уйида, ота-онасининг бағрида яшашни хоҳлашлари ҳар бир инсонни ўйга чўмдиради.

Шу ўринда, суд амалиётида учраган бир мисолга тўхтатилиб ўтмоқчимиз.

Даъвогар Навоий шаҳар халқ таълими муассасалари фаолиятини методик таъминлаш ва ташкил этиш бўлими (ШХТМФМТТЭБ) Васийлик ва ҳомийлик органи вояга етмаган Комил Рустамовнинг (исми-шарифи ўзгартирилган) манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, Комилга нисбатан ота-онаси Салим Рустамов ва Салима Рустамоваларни ота-оналик ҳуқуқидан махрум қилишни сўраган.

Аниқланишича, Салим ва Салима қонуний никоҳдан ўтиб турмуш қурган, уларнинг қарамоғида 5 нафар, шу жумладан 2004 йилда туғилган Комил Рустамов исмли фарзанди туғилган.

Жавобгарлар Васийлик ва ҳомийлик органига ариза билан мурожаат қилиб, уларнинг оилавий шароитлари оғир бўлганлиги сабабли 2004 йил 21 июнда туғилган Комилдан воз кечишларини ва болани “Меҳрибонлик уйи”га жойлаштиришни сўраганлар.

Навоий шаҳар ҳокимининг 2013 йил 4 июлдаги қарорига асосан жавобгарларнинг ушбу аризалари қаноатлантирилиб, Комил Навоий шаҳар “Меҳрибонлик уйи”га жойлаштирилган.

Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 17 октябрдаги Қарори билан тасдиқланган “Меҳрибонлик уйи тўғрисида”ги Низомнинг 13-бандига кўра, меҳрибонлик уйига кам таъминланган, кўп болали оилаларнинг болалари, фақат отаси ёки онаси бор бўлган болалар ушбу оилаларни бир йилгача муддатда ижтимоий қўллаб-қувватлаш мақсадида вақтинчалик қабул қилинади. 

Судда эр-хотин Рустамовлар иштирок этиб, уларга мазкур Низом талабига асосан болалари фақатгина бир йил муддатга “Меҳрибонлик уйи”га жойлаштирилганлиги, улар боласини олиб кетиши ва ўзлари тарбиялаши, болага ота-оналик меҳри зарурлиги, агар бола олиб кетилмаса Оила Кодексининг 79-моддаси талабидан келиб чиққан ҳолдаота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинишиваболасининг таъминоти учун алимент ундирилиши маълум қилинган бўлса-да, улар моддий етишмовчилиги сабабли фарзандидан воз кечишини ва ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилишга рози эканликларини маълум қилган.

Шу сабабли суд томонидан иш қонуний тартибда кўрилиб, ҳал қилув қарори қабул қилинган ва эр-хотин Салим Рустамов ва Салима Рустамова вояга етмаган фарзандига нисбатан ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиниб, улардан Комилнинг фойдасига алимент ундириш ва алиментни вояга етмаган Комилнинг номига очилган банк ҳисоб варағида жамғариб бориш белгиланган.

Суд қарорига асосан Салим Рустамов ва Салима Рустамовадан алимент ундириш белгиланганидан сўнг, улар ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилган бўлса, болалари давлат қарамоғида бўлса, нима сабабдан алимент тўлашли кераклигини важ қилиб, суд қарори устидан шикоят келтирган. 

Вилоят суди кассация инстанциясининг ажрими билан суднинг ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилди. Сабаби болани моддий томондан таъминлаш ота-онанинг мажбурияти бўлиб, Оила Кодексининг 81-моддасига мувофиқ, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиниши ота-онани ўз боласига нисбатан таъминот бериш мажбуриятидан озод қилмайди.

Орадан маълум вақт ўтиб, суд учун ҳам жумбоқ бўлган, нима сабабдан ота-она очиқчасига моддий аҳволни рўкач қилган ҳолда ўз жигарбандидан воз кечгани ҳақида эр-хотин Рустамовларнинг сири ошкор бўлди. Улар қилган хатоларини тушуниб етганликларини, ота-оналик ҳуқуқини тиклаб, болаларини уларга қайтариб беришни сўраб мурожаат қиладилар.

Аниқланишича, эр-хотин Рустамовлар “Меҳрибонлик уйи” тарбияланувчиларига бериладиган имтиёзлардан фойдаланган ҳолда фарзандини “Меҳрибонлик уйи”га жойлаштириш орқали махсус ҳарбий мактабга ўқишга жойлаштирадилар.

Журналистлар ҳарбий мактабнинг фаолияти бўйича махсус репортаж олиш жараёнида, ўзига хос иқтидорга эга Комил эътиборни жалб қилади. Шунда мухбирларшундай қобилиятли болани дунёга келтирган ва тарбиялаётган ота-онага миннатдорчилик билдириш мақсадида Комилдан интервью оладилар ва ундан ота-онаси ҳақида сўрайдилар. Шунда Комил кўзига ёш олиб, унинг ота-онаси тирик бўлса-да, лекин у “Меҳрибонлик уйи” тарбияланувчиси эканлигини, ота-онасининг қайтиб келишини умид билан кутиб яшаётганлигини маълум қилади.

Ўз навбатида ушбу репортаж телевидение орқали узатилгандан сўнг уни эр-хотин Рустамовларнинг яқин қариндошлари, қўни-қўшнилари кўриб, ота-она меҳрини соғиниб яшаётган Комил билан бирга кўзлари ёшга тўлади ва эр-хотин Рустамовларни инсофга чақира бошлайди. 

Кеч бўлса-да, Рустамовлар қилган хатоларини тушуниб етишди, Аллоҳ уларнинг қалбига фарзандлик меҳрини солди. Улар қилган хатоларини тушуниб етганини баён қилиб, суддан фарзандини қайтариб олишга ёрдам беришни сўрайди. 

Бу суд амалиётида учраганбиргина мисол, холос. Наҳотки, қандайдир имтиёз ёки моддий етишмовчиликни баҳона қилиб, инсон зоти ўз боласидан воз кечиши ва уни руҳий қийноққа солса?!

Шу сабабли болаларини ўз манфаатини ўйлаб “Меҳрибонлик уйи”га жойлаштирётган ота-оналардан ўз фарзандларидан меҳринидариғ тутмасликларини сўраб қолардик. Чунки болалар бизнинг ва давлатимизнинг муносиб ворисларидир.

Акмал МУРОДОВ,
Олий суд судьяси. 
Олим ЎСАРОВ, 
журналист.