ЎзА Ўзбек

09.10.2019 Чоп этиш версияси

88 нафар Нобель мукофоти совриндорини берган университет

88 нафар Нобель мукофоти совриндорини берган университет

Темирчиларда “Болға урувчига бир танга, “мана бу ерга ур”, деювчига икки танга”, деган мақол бор. Болғачи бир ойда 30 танга, уста 60 танга топади. Ҳар иккисидаги малака маҳсулот сифатига сингади. Сифатли маҳсулотнинг баҳоси қиммат эканлиги барчага маълум.

Инсон капитали бу – одамнинг фойда келтириш қобилиятининг ўлчови. Бунга унинг туғма қобилияти, таланти, билими ва орттирган касбий малакаси киради. Молнинг баҳоси – вазнида, ошники – мазасида, хонанданинг баҳоси – жонли ижрода, футболчининг баҳоси – маҳорат билан урган тўпларининг сонида. Ҳатто одамнинг ҳам баҳоси бор экан. Бундан бир неча йил муқаддам машҳур футболчи Криштиану Роналдуни бир футбол командаси иккинчисидан 100 миллион доллардан зиёдга сотиб олган эди. Тўғри, бу одамнинг эмас, унинг қўлидан келадиган ишлари – инсон капиталининг баҳосидир.

Инсон капитали бу – саводли омма, тадбиркор шахс, малакали ишчи, ноёб тажрибага эга бўлган мутахассис, юксак меҳнат қилиш қобилиятига эга меҳнат жамоаси, ҳам жисмоний, ҳам маънавий соғлом, масъулиятни чуқур сезадиган юқори маданиятли жамият аъзолари демакдир. Бунга эришмасдан туриб жамиятни ривожлантириб, уни тараққий эттириб бўлмайди.

Хўш, давлатимиз раҳбари кўндаланг қилиб қўяётган инсон капитали масаласи бизда қай даражада? Бу соҳада дунёда биз нечанчи ўринда эканлигимизни айтмай қўя қолайлигу, ўша порлоқ келажагимиз йўлида ҳозирги кунда бу масалага қанчалик диққат-эътибор бераяпмиз, деган саволга жавоб излайлик.

Таъкидлаш жоиз, советларнинг узоқ давом этган даҳрий коммунистик тузуми давридан эркин жамият, эркин иқтисодиёт муносабатларига ўтиш, илгари кам учраб, асосан ташвиш келтирадиган шахсий ташаббусдан – ташаббуслар даври, жамиятига кўчиш, мафкуранинг алмашинуви, идеалларнинг эврилиши, илгари ҳукмрон ҳисобланган айрим сохта фанлардан воз кечишимиз (ахир уларда қарийб уч авлод умри мобайнида минг-минглаб ишчи-хизматчилар, олимлар, мутахассислар банд бўлишган), энг гуллаган, меҳнат қилиш қобилияти юқори даражада бўлган даврида иш топиш, даромад қилиш мақсадида чет элга чиқиб кетиш, миллий давлат тилимизнинг тикланиши, айниқса, имло луғатларининг алмашинуви (араб, лотин, кирилл, яна лотин) ва янги ахборот, рақамли технологияларнинг ҳаётимизга шиддат билан кириб келиши натижасида маълумоти ҳам бир нав бўлган халқимизнинг катта бир қисми ижтимоий-сиёсий фаолиятдан четда қолди, деса бўлади. Инсон капитали ҳам тушиб, пастлашиб, сусайиб кетди.

Олдимизда бошланғич, ўрта ва олий таълим тизимларида ўқув сифатини тубдан яхшилаш, эркин иқтисодиёт талабларига мутлақо жавоб бермайдиган, билим олишдан чалғитадиган жамоат ишларига мажбуран жалб қилишдан воз кечиш, оилаларда ҳам фарзандларимизнинг ўқиши, ўрганиши, тарбиясига эътиборни кучайтиришимиз масаласи турибди.

Шу ерда қадимдан эркин бозор иқтисодиёти шароитида яшаб келаётган биргина давлатдан мисол келтирамиз: маълумки, Буюк Британиянинг Оксфорд ёки Кембриж университетлари савиясида мутахассисларни тайёрлаш бутун дунё олий таълим тизимлари интилаётган эталонлардан, орзу-умидлардан бўлиб қолмоқда. Бу ерда ўқитилаётган талабаларнинг мияси ментал арифметика дастури асосида рақамларни қўшиш, олиш ва кўпайтиришда электрон ҳисоблагич – калькуляторга қараганда ҳам тезроқ ишлаш қобилиятига эга.

Машҳур давлат раҳбари, сиёсатчи Маргарет Тетчер қаторида Буюк Британиянинг яна 24 нафар Бош вазири Оксфорд университетини тугатган. Университет музейида “Дориан Грей портрети” асари билан дунёга машҳур бўлган ёзувчи Оскар Уайлд, “ Гулливернинг саёҳатлари” номли асар муаллифи Джонатан Свифт ва Уйғониш даврининг буюк файласуфларидан Джон Локк портретлари остига “Бизнинг талабамиз” деб ёзиб қўйилган.

Олий ўқув юртлари ўртасида таълим бериш савияси бўйича эса Англиянинг яна бир – Кембриж университети дунёда биринчи ўринда туради. Биргина рақам: жаҳонда бор бўлган барча Нобель мукофоти совриндорларидан 88 нафари Кембриж университети дипломига эга.

Буюк Британиянинг бу икки етакчи университетида 40 мингга яқин талаба таҳсил олади. Бугунги талаба эртанги йирик давлат, жамият ва жамоат арбоби, йирик компания, корпорация раҳбари, Нобель мукофоти совриндоридир. Бунга университетнинг, давлатнинг, шу университетда ўқиётган талабалар ота-оналарининг ҳам ишончи комил.

Мана, Ўзбекистонда ҳам нуфузли хорижий олий ўқув юртлари филиаллари очилди. Энди Тошкентда туриб фарзандларимиз Oxford Brookes, Вестминстр, Америка, Россия, Сингапур, Малайзия, Корея институт ва университетларида ўқиш имкониятига эга бўлдилар. Биргина Oxford Brookes университетининг бакалавр дипломига эга бўлган битирувчи дунёнинг 170 давлатида ишлаш имтиёзи, имконияти ва ҳуқуқига эга.

Тўғри, Марказий Осиё давлатларининг кўплаб давлат ва жамоат арбоблари, йирик олимлар, ёзувчилар, журналистлар ҳам ўз вақтида бизнинг машҳур Ўзбекистон Миллий (дастлаб Марказий Осиё, сўнгра Тошкент давлат) университетида, Тошкент техника университети, Самарқанд давлат университетида таҳсил олишган.

Давлатимиз раҳбари иштирок этган йиғилишда таъкидланганидек, вақт ўзгараяпти, илмга, билимга талаб ортмоқда, узоқ йиллар давомида биз ўрганиб қолган хом ашё (пахта, пилла, олтин ёмби, ҳатто нефть ва газ) ишлаб чиқариш ва уларни қайта ишлаш билан ҳам узоққа бориб бўлмайди. Ишлаб чиқаришда ривожланиш, қўшимча қиймат олиш учун эса инновациялар керак. Шу боис илм-фан тараққиётимизнинг муҳим йўналиши, таянчи бўлади, деди давлатимиз раҳбари.

Кўпгина хорижий давлатлардан фарқли, олий ўқув юртларимизнинг илм-фанни ривожлантиришдаги ўрни ва роли бугунги кунда мақтанарли эмас. Фундаментал илм-фан билан асосан Ўзбекистон Фанлар академиясининг илмий-тадқиқот институтлари шуғулланади. Ўқув институтларидаги олимлар эса асосан диссертация тайёрлаш: магистр, доцент, фан доктори унвонларини олиш, педагогик фаолият билан банд.

4 558
Ирисмат АБДУХОЛИҚОВ, ЎзА