ЎзА Ўзбек

03.12.2013 14:24 Чоп этиш версияси

Кадрлар тайёрлаш миллий тизимининг юксак самаралари

Президентимиз Ислом Каримов раҳнамолигида баркамол авлодни тарбиялашга, ёшларнинг дунёқарашини миллий ва умуминсоний қадриятлар асосида шакллантиришга давлат сиёсати даражасида алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Давлатимиз раҳбари томонидан Ватанимиз мустақиллигининг дастлабки йилларидан кадрлар тайёрлашда битирувчиларнинг илмий-амалий салоҳиятига, жамият турли соҳаларининг талаб ва эҳтиёжларидан келиб чиқиб, таълимни ишлаб чиқариш амалиёти билан бевосита боғлаш, бўлажак ёш мутахассисларда ишчанлик, илмга чанқоқлик, ташаббускорлик каби фазилатларни тарбиялаш зарурлиги аниқ-равшан белгилаб берилди.

Юртбошимиз раҳнамолигида ишлаб чиқилган “Таълим тўғрисида”ги қонун ва Кадрлар тайёрлаш миллий дастури мамлакатимизда малакали кадрлар тайёрлашнинг янги, бугунги кун талабларига тўла жавоб берадиган самарали миллий моделини яратишда муҳим омил бўлди. Бу тизимдан кўзланган асосий мақсад таълим соҳасини тубдан ислоҳ қилиш, уни собиқ тузум мафкураси асоратларидан тамомила халос этиш, таълимни ягона ўқув-илмий ишлаб чиқариш мажмуаси сифатида комплекс ривожлантиришдан иборатдир.

Мамлакатимизда изчиллик билан амалга оширилаётган демократик ислоҳотлар, маънавий янгиланишлар жараёни билан кадрлар тайёрлашни уйғун олиб бориш, таълим-тарбиянинг ижтимоий аҳамияти ва мавқеини юксалтириш, бу жараёнга малакали, фидойи инсонларни жалб этиш, уларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш ва рағбатлантиришга алоҳида эътибор қаратилди.

Бундай масъулиятли ва долзарб масалаларни изчиллик билан ва талаб даражасида ҳал этишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси муҳим ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилаётир.

Мамлакатимизда янги авлод кадрларини тайёрлаш иши жамиятнинг бугунги, келажакдаги талаб ва эҳтиёжлари аниқ ҳисобга олинган ҳолда ҳуқуқий демократик давлат қуриш йўлидаги кенг кўламли ислоҳотлар ва модернизация жараёнларига уйғун тарзда олиб борилмоқда.

Мустақилликнинг дастлабки йилларидан мамлакатимизда олий таълимнинг таркибий тузилишини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилди. Тошкент политехника институти базасида Тошкент давлат техника университети, Тошкент халқ хўжалиги институти базасида Тошкент давлат иқтисодиёт университети ва Тошкент молия институти ташкил этилди.

1992 йилда вилоятлардаги аксарият педагогика институтлари давлат университетларига айлантирилиб, уларнинг моддий-техник базаси мустаҳкамланди. Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия ҳамда Тошкент ислом университетлари, Солиқ академияси, Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институти, Миллий рақс ва хореография олий мактаби, Навоий давлат кончилик институти каби бутунлай янги олий таълим даргоҳлари ташкил топди. Самарқанд кооперация институти Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институтига, Тошкент алоқа институти Тошкент ахборот технологиялари университетига айлантирилди.

Давлатимиз раҳбарининг 2000 йил 28 январдаги фармонига биноан Тошкент давлат университетига Ўзбекистон Миллий университети мақоми берилди. 2005 йили пойтахтимиздаги иккита тиббиёт институти негизида Тошкент тиббиёт академияси ташкил этилди. Жорий йилда Тошкент давлат юридик институти базасида Тошкент давлат юридик университети барпо этилди.

Тошкентдаги олий ўқув юртларининг жойларда 11 филиали очилди. Хусусан, Тошкент ахборот технологиялари университетининг бешта, Тошкент давлат аграр университети, Тошкент ирригация ва мелиорация, Тошкент педиатрия тиббиёт, Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институтларининг биттадан, Тошкент тиббиёт академиясининг иккита филиали фаолият кўрсатмоқда.

Ҳудудлар иқтисодиётини модернизация қилиш ва ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш эҳтиёжларидан келиб чиқиб, Бухоро озиқ-овқат ва енгил саноат технология институти Бухоро муҳандислик-технология институтига, Андижон муҳандислик-иқтисодиёт институти Андижон машинасозлик институтига, Наманган муҳандислик-иқтисодиёт институти Наманган муҳандислик-технология институтига айлантирилди. Шу билан бирга, мазкур олий таълим даргоҳларида кадрлар тайёрлашнинг йўналиш ва мутахассисликлари иқтисодиёт тармоқларининг эҳтиёжларига мувофиқлаштирилди.

Олий таълим йўналишида изчил ривожлантирилаётган халқаро ҳамкорлик самарасида Ўзбекистонда хориждаги нуфузли олий ўқув юртларининг олтита, жумладан, Тошкент Халқаро Вестминстер университети, Турин политехника университети, М.Ломоносов номидаги Москва давлат, Г.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт, И.Губкин номидаги Россия нефть ва газ университетлари, Сингапур менежментни ривожлантириш институтининг филиаллари фаолият юритмоқда.

Кадрлар тайёрлаш миллий дастурида кўзда тутилганидек, таълимнинг барча босқичлари узвийлигига эришиш, академик лицейлар, касб-ҳунар коллежлари ҳамда олий ўқув юртлари ўртасида услубий-амалий ҳамкорлик, ахборот алмашиш йўлга қўйилгани ўзининг юксак самараларини бераётир.

Шу ўринда таъкидлаш жоизки, Мустақил давлатлар ҳамдўстлиги мамлакатлари орасида биринчи бўлиб Ўзбекистонда олий таълимнинг замонавий икки босқичли – бакалавриат ва магистратура йўналишига ўтилгани тизимдаги энг муҳим ўзгаришлардан биридир. Бугунги кунда олий таълимнинг мазкур йўналишларида асосий эътибор тайёрланаётган кадрларнинг илмий салоҳияти ва амалий тажрибасига, иш берувчининг талабларига, яъни рақобатбардошлигига мос келишига қаратилмоқда.

Айни пайтда мамлакатимизда иқтисодиёт тармоқлари ва ижтимоий соҳа учун юқори малакали кадрлар тайёрлаш кўплаб соҳаларни бирлаштирган олтита комплекс йўналишда олиб борилмоқда.

Олий таълим муассасалари битирувчиларининг бандлигини таъминлаш иш берувчилар билан ҳамкорлик алоқаларини ўрнатиш орқали амалга оширилмоқда. Бунда талабаларнинг амалиёт ўташ жойлари муҳим ўрин тутмоқда.

Олий ўқув юртлари моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, талабаларнинг яшаш шароити ҳамда ижтимоий-маиший объектлар фаолиятини яхшилаш, олий ўқув юртлари ҳудудларини ободонлаштириш, жумладан, пойтахтимиздаги “Ёшлик” талабалар шаҳарчасида жойлашган талабалар турар-жойларини тубдан таъмирлаш бўйича ҳам кенг кўламли ишлар амалга оширилди. Давлатимиз раҳбарининг 2011 йил 20 майда қабул қилинган “Олий таълим муассасаларининг моддий-техник базасини модернизациялаш ва мутахассислар тайёрлаш сифатини тубдан яхшилаш тўғрисида”ги қарори олий таълим муассасалари фаолиятини жаҳон андозалари даражасида ташкил этиш, уларни замонавий дарслик, ўқув-услубий қўлланмалар, илмий лабораториялар билан таъминлашда муҳим дастуриламал бўлмоқда.

Олий таълимнинг ўқув-услубий, меъёрий таъминоти, давлат стандартларини янада такомиллаштириш юзасидан ҳам тизимли ишлар олиб борилаётир. Жумладан, бакалавриат йўналишлари ва магистратура мутахассисликлари рўйхати қайта кўриб чиқилди, олий таълим йўналишлари ва мутахассисликлари бўйича классификатор янгиланди. Муҳандислик ва техника йўналишлари бўйича мутахассислар тайёрлаш кўлами ва салмоғи босқичма-босқич ошириб борилмоқда. Магистратурада илмий диссертацияларни тайёрлаш ва баҳолашга бўлган талаблар кучайтирилмоқда.

Бугунги таълим жараёнини ахборот-коммуникация технологияларисиз тасаввур этиш қийин. Зеро, юқори суръатлар билан ўсиб бораётган жаҳон ҳамжамиятига интеграциялашишга интерфаол педагогик ва ахборот технологияларини жорий этиш орқали эришилади. Иқтисодиётнинг бошқа соҳаларидан фарқли равишда, бугун таълим жараёнларини мунтазам янгилаш талаб этилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2002 йил 6 июнда қабул қилинган “Компьютерлаштиришни янада ривожлантириш ва ахборот- коммуникация технологияларини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига биноан таълим жараёнига замонавий ахборот технологиялари кенг жорий этилмоқда. Жумладан, талабалар ва профессор-ўқитувчиларнинг ахборотга бўлган эҳтиёжини таъминлаш мақсадида олий таълим муассасалари замонавий компьютер техникаси, дастурий воситалар билан янада кенгроқ жиҳозланмоқда. Электрон таълимнинг миллий тизими лойиҳаси амалга оширилди ва саксондан ортиқ объект ушбу тармоққа уланди. Эндиликда олий ўқув юртларида ўтказилаётган видео-конференциялар, илмий анжуманлар, ўқув-семинарларни он-лайн тизимида бевосита кўриш ва уларда иштирок этиш мумкин. Олий ўқув юртларининг бу борадаги имкониятларини янада кенгайтириш мақсадида Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси, Ўзбекистон Алоқа, ахборотлаштириш ва телекоммуникация технологиялари давлат қўмитаси билан ҳамкорликда “Кутубхона” ахборот тизимини яратиш бўйича ишлар давом эттирилмоқда.

Айни вақтда замонавий ахборот технологиялари самарадорлигини оширишда асосий эътибор ёшларни компьютер воситаларидан фойдаланиш имкониятини оширишга, уларда интернет тармоғи орқали олинаётган ахборотларни самарали қўллаш кўникмаларини шакллантириш ҳамда ахборот-ресурс марказларида электрон ахборот таълим ресурслари ҳажми ва сифатини оширишга қаратилган чора-тадбирларга ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Олий таълим профессор-ўқитувчиларининг малакасини ошириш –замонавий кадрлар тайёрлаш жараёнида энг муҳим вазифалардан. Ўтган йиллар давомида мамлакатимизда олий ўқув юртлари педагогик жамоаси салоҳиятини оширишга хизмат қилувчи малака ошириш механизми тубдан ислоҳ этилди. Ҳукуматимиз қарори билан ташкил этилган 5 минтақавий, 10 тармоқ малака ошириш маркази, вазирлигимиз ҳузурида олий таълим тизими педагог ва раҳбар кадрларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини оширишни ташкил этиш бош илмий-методик маркази фаолият юритмоқда. “Электрон таълим” миллий тизими ёрдамида масофадан туриб педагогик кадрлар малакасини ошириш тажрибаси амалиётга татбиқ этилаётир.

2002 йилдан бошлаб илмий тадқиқотлар давлат гранти асосида молиялаштирилмоқда. Натижада инновациялар учун ажратилаётган маблағлар ҳажми ҳам, уларнинг самарадорлиги ҳам йилдан-йилга ошмоқда. 2012 йилнинг ўзида Ўзбекистон Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги тасарруфидаги илмий-тадқиқот муассасаларида 5,5 миллиард сўмдан зиёд миқдордаги лойиҳалар амалга оширилди.

Президентимиз Ислом Каримовнинг 2012 йил 24 июлдаги «Олий малакали илмий ва илмий-педагог кадрлар тайёрлаш ва аттестациядан ўтказиш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида»ги фармони бунда муҳим омил бўлмоқда.

Мамлакатимиз олий таълим муассасалари ва хорижий олий ўқув юртлари, илмий ва таълим марказлари ўртасида тобора мустаҳкамланаётган ҳамкорлик ҳам Ватанимиз мустақиллиги, Конституциямиз берган улкан имкониятлар самараларидандир.

Бугун юртимиздаги 12 йиллик узлуксиз таълим тизимида эришилаётган ютуқлар хорижда ҳам кўпчиликнинг ҳавасини тортмоқда. Президентимиз Ислом Каримов ташаббуси билан 2012 йил февраль ойида пойтахтимизда ўтказилган “Юксак билимли ва интеллектуал ривожланган авлодни тарбиялаш – мамлакатни барқарор тараққий эттириш ва модернизация қилишнинг энг муҳим шарти” мавзусидаги халқаро конференцияда Ўзбекистоннинг узлуксиз таълимнинг миллий моделини яратиш борасидаги тажрибаси БМТ, ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ сингари нуфузли халқаро ташкилотлар, Буюк Британия, Германия, Италия, Хитой, АҚШ, Жанубий Корея, Япония каби ривожланган давлатларнинг таълим соҳаси бўйича йирик мутахассислари томонидан юксак баҳоланди. Улар мамлакатимизда инсон капиталига йўналтирилаётган инвестицияларнинг тобора ўсиб бораётганига, ҳозирги шароитда демократик тараққиёт ва модернизация борасида юксак натижаларга эришишда билимли ва интеллектуал ривожланган авлодни тарбиялаш энг муҳим қадрият ва ҳал қилувчи куч эканига мамлакатимиз мисолида яна бир бор ишонч ҳосил қилдилар.

Мазкур форумда иштирок этган хорижлик юзлаб олим ва мутахассислар Ўзбекистон бюджетидан таълим соҳасига ажратилаётган харажатлар ялпи ички маҳсулотнинг 10-12 фоизини ташкил этишини, мамлакат умумий йиллик бюджетининг қарийб 60 фоизи ижтимоий соҳага йўналтирилаётганини юксак баҳолади. Ўзбекистоннинг ижтимоий ва гуманитар ривожланиш борасидаги ютуқлари бошқа мамлакатлар учун намуна сифатида тавсия этилди. Халқимиз эришаётган бундай улкан муваффақиятлар Президентимиз Ислом Каримов томонидан соҳага, жумладан, таълим тизими ривожига қаратилаётган доимий эътибор самаралари эканлиги алоҳида таъкидланди.

Президентимиз раҳнамолигида мустақиллик йилларида таълим соҳасида амалга оширилаётган туб ислоҳотларнинг натижалари тайёрланаётган кадрларнинг сифати, билими, малакаси, маънавий-интеллектуал савиясида яққол намоён бўлмоқда. Бугун иқтидорли ёшларимиз автомобилсозлик, нефть-газ саноати, ахборот-коммуникация технологиялари, энергетика каби юртимиздаги янги, энг замонавий талаблар асосида фаолият юритаётган тармоқларда мураккаб технологияларни бошқармоқда, илм-фан, маданият, спорт соҳаларида улкан ютуқ ва марраларни қўлга киритмоқда.

Буларнинг барчаси истиқлолимиз, Конституциямиз берган улкан самаралардандир.

Баҳодир Ҳодиев,
Ўзбекистон Республикаси
олий ва ўрта махсус таълим вазири.


14 813