ЎзА Ўзбек

19.04.2019 20:00:27 Чоп этиш версияси

Фарзандининг келажагини ўйлайдиган ота-она унинг таълими учун маблағни аяши керак эмас!


Таълим тизимида қандай ишлар олиб борилаётгани ҳамда бу йилги обуна мавсумида турли миш-мишларга сабаб бўлган «мажбурий обуна» масаласига ойдинлик киритиш мақсадида 
“Жамият” газетасида 
Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазири Шерзод Шерматов билан суҳбат уюштирилди.

Бугун Халқ таълими тизими, шубҳасиз, туб ислоҳотлар марказида турибди. Чунки эртанги кунимиз қандай бўлишини белгиловчи ёш авлод ва ўқитувчи-мураббийларнинг энг катта контингенти айнан шу тизимга қамраб олинган. Ҳозирги кенг кўламли ўзгаришлар даврида халқ таълими тизимида қандай ишлар олиб борилаётгани ҳамда бу йилги обуна мавсумида турли миш-мишларга сабаб бўлган «мажбурий обуна» масаласига ойдинлик киритиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазири Шерзод Шерматовни суҳбатга чорладик.

– Биламизки, Президентимиз томонидан таълим тизимидаги муаммо ва камчиликларни бартараф этиш учун соҳа вакиллари олдига катта вазифалар қўйилган. Тизимнинг бошида турган инсон сифатида айтинг-чи, кўзланган мақсадларнинг қанчасига эришилди-ю, яна қандай ислоҳотлар кутиляпти?

– Халқ таълими тизими жуда катта тармоқ. Анча йилдан буён кўплаб муаммолар йиғилиб келган. Катта тизим бўлгани учун муаммоларнинг пайдо бўлиши ҳам, уларнинг ечилгани ҳам бирдан билинмайди. Масалан, қурилиш соҳасини олиб қарайдиган бўлсак. Бирор иншоотни қуриб, фойдаланишга топширсангиз, кўзга дарров кўринади. Лекин таълим соҳасида бу нарса билинмайди.

Президентимиз ўқитувчининг обрўсини кўтариш кераклигини таъкидладилар. Яхши ўқитувчи мактабга келса, таълим сифати ошади. Ана ундан кейин биз натижага эриша оламиз. Унинг учун нима қилиш керак? Аввало, мактаб¬ларимиз энг зўр педагоглар келадиган, одамлар ҳавас қиладиган жойга айланиши лозим. Яқин тарихга қарайдиган бўлсак, ундай эмасди. Мактабларимиз ҳамма учун текин ёрдамчи бўлиб қолган эди. Тозалашга ҳам ўқитувчи, пахта теришга ҳам ўқитувчи. Қўпол бўлса, узр сўрайман, айрим жойларда ўқитувчилар, ҳатто, гўнг ташиганини ҳам айтишди. Ойлик эса ошмаган. Яъни, умумий қарор бўйича оширилган, лекин соҳа учун алоҳида оширилмаган. Соҳа катта бўлгани боис арзимаган миқдорда ойлик оширилса ҳам маблағ катта бўлиб кетади. Йиллар давомида ўқитувчининг ойлиги ўсиш суръати бошқа тармоқларга қараганда орқада бўлиб келган. 

Бир мисол, абитуриент бирор олийгоҳга ҳужжат топширишдан аввал, қайси инс¬титутда ўқиш ҳақида ўйлайди. Имконияти баланд, билимли болалар дипломатия, ҳуқуқшунослик, иқтисодиёт каби йўналишдаги олий таълим муассасаларини танлайди. Биринчи йил талаба бўла олмаганлар ёки ўз билимига ишончи камроқ бўлганлар эса педагогикага ҳужжат топширади. Мана, Финляандия, Сингапурни мақтаб гапирамиз. У ёқда имконияти юқори болалар педагогика соҳасини танлайди. Бизда ҳам шундай бўлиши керак. Бунинг учун ўқитувчининг обрўси ва мао¬шини ошириш керак.

Мен нима учун узоқдан гап бошладим?! Сабаби бизда узоқ йиллар бошқа институтларга кира олмаганлар нисбатан кам балл билан ўқитувчилик соҳасига ўқишга кирган. Улар мактабларда ўқитган болалар ҳам шунга монанд равишда зўр таълим олишолмаган. Ўша болалар ҳам мактабни тугатиб, ораларидаги энг кам билимлилар яна педагогика олийгоҳларига кирган. Натижада йиллар давомида таълим сифати пасайиб бораверган. Занжир мана шундай даъвом этган. Президентимизнинг сиёсий иродаси билан ҳозирча қилинган энг катта иш мана шу занжир 180 градусга ўзгартирилди. Бу жуда катта муваффақият. Аввалги салбий занжирнинг натижасини биз бугун кўриб турибмиз. Мисол учун, кўчадаги реклама ва эълонлардаги хатоларни қаранг. Қолаверса, миллионлаб юртдошларимиз чет давлатларда юрибди. Афсуски, кўпларининг ҳуқуқлари поймол бўляпти. Чунки уларнинг кўпи на ўз тилида, на рус тилида эплаб ёзишни, фикрини тўлиқ баён қилишни билади. Мана шундай салбий натижаларни энди кўриб, билиб турибмиз. Лекин бу нарсалар бир кунда бўлмаган-ку! Неча йиллик таълим тизимидаги нуқсонлар сабаб бўлган. Бу нарса атайлаб қилинган, деган фикрдан йироқман. Шунчаки, соҳага эътибор етарлича бўлмаган. Энди мана шу йиллар давомида ишлаб келган салбий занжир ўзгартирилди. Яъни халқимиз ўқитувчилик касбига секин-аста қизиқа бошлаяпти. Олий маълумотли ўқитувчилар мактабга қайтяпти. Масалан, эркаклар оила боқувчиси бўлишгани учун ойлик камлиги сабаб бош¬қа ишлар билан шуғулланиб кетган эди. Мана, секин-секин эркак устозлар сафи ҳам кенгаяяпти. Кўп¬лари эса «қайтсам бўларкан» деб ўйлаб кўряпти. Шунинг учун биз бу нарсага қаттиқ турдикки, биринчи галда, ойликни ошириш керак эди. Қолаверса, ўқитувчини касбидан ташқари бўлган ортиқча меҳнатга жалб қилмаслик чораларини кўрдик. Кўп¬лаб давлат идоралари ҳам кўмак беришди. Оммавий ахборот воситалари катта ёрдам берди. Умуман, ҳамма бир ёқадан бош чиқарди. Натижада бугун ўқитувчиларнинг мажбурий меҳнатга жалб қилинмаслигига эришяпмиз. Ҳатто, ҳокимлар селектор йиғилишлари қилиб, «Бир ўқитувчи пахта даласи ёнидан шунчаки ўтиб кетаётган бўлса ҳам ортига қайтариб юборинглар. Кўринишмасин далада» деганмиш. Бу яхши натижа-да барибир. 

Бу ҳали ҳамма нарса яхши, таълим сифати зўр, дегани эмас. Биз шунчаки ўқитувчини ўз иши билан шуғулланиши ҳақида гапирдик. Бироқ бирданига самара зўр бўлади, деб ўйламаслик керак. Сабаби кўп йиллар ўқитувчилар кузги мавсумда ҳам, баҳорги мавсумда ҳам далада бўлган. Анча йиллар касбига тааллуқли бўлмаган ишлар билан шуғулланган одамлар мактабга келди. Энди улар нима иш қилиши кераклигини билиши керак.

– Бугун Президент мактаблари деган сўз халқимиз томонидан шундай ижобий қабул қилиндики, ҳар бир ота-она фарзанди шундай жойда таълим олишини орзу қилади. Бу мактабларга қандай тартибда ҳужжатлар топширилади? Умуман, даъвогарлар сони чекланганми? Қолаверса, мактабда ўзбек тили илмий жиҳатдан ўрганиладими? Шулар ҳақида маълумот берсангиз.

– Президентимиз бу ташаббусни кўтарганида бу мактабларда энг ватанпарвар болаларни тарбиялаш кераклигини айтган эди. Хорижий тиллар чуқур ўрганилиши билан бирга, албатта, ўзбек тили асосий тилимиз сифатида ўқитилади. Бунга шубҳа бўлиши ҳам мумкин эмас. Мақсад – Ўзбекистон кадрларининг халқаро даражада рақобатбардошлигини оширмоқчимиз. Шу болаларимиз эртага мамлакатимизнинг ривожланиши учун ҳисса қўшиши керак. 

Қолаверса, Президент мактаблари бутун таълим тизими учун, мактаблар учун намуна бўлади. Яъни, янги, жаҳон таълим стандартлари талабига мос дастур тузилади. Иккинчидан, мактабга қабул жараёнлари такомиллашади. Учинчидан, ўқитувчилар учун малака ошириш маскани вазифасини ўтайди. Турли вилоятлардан ўқитувчилар келиб, дарсларга қатнашиб, кузатиб, ўрганиб кетади. Шу мактаб мисолида бутун таълим тизимида ўзига хос ислоҳотлар амалга оширилади. Асосийси, ҳар бир чет эллик ўқитувчининг ёнида ўзимизники ҳам бўлиб, ўзига хос гуруҳ шаклланади.

Имтиҳонлар, ҳужжат топшириш масалаларига келсак, ҳозир бу борада охирги хулосага келингани йўқ, ишлар кетяпти. Албатта, барча маълумотлар тақдим этиб борилади. Талаблари, тартиблари ишлаб чиқиляпти. Ҳужжат топшириш, бош¬ланғич саралаш, имтиҳон, ҳаммаси адолатли, шаффоф бўлади. 

– Хусусий мактабларда ўқитиш сифати яхши, аммо тўлов ўртача ойликка ишлайдиган одамлар учун жуда қиммат. Бу мактабларга тўлов нархларини белгилашда қандай мезонларга таянилади? Умуман, вазирлик нархларнинг бироз арзонлаштирилишига аралашиши мумкинми?

– Йўқ, у хусусий мактаб, хусусий тадбиркор ишига давлат аралашмаслиги керак. Вазирлик фақатгина таълим сифати ва ўқувчиларнинг маънавий тарбиясига аралашиши мумкин. Лекин тўлов нархига аралашмайди. Аслида, фарзандининг келажагини ўйлайдиган ота-она унинг таълими учун маблағни аяши керак эмас.

– Лекин имконияти бўлмаса-чи?

– Унда давлат мактабларида ўқитавериш керак. Бошқача қилиб айтганда, хусусийга халақат қилмаслик, давлат мактабларини янада яхшилаш керак. Оддий мисол, олдин хусусий мактаб очиш учун лицензия олиш муаммо эди. Ҳозир Президент қарори билан булар ҳал бўлди. Бемалол лицензия олиш мумкин. Кейинги муаммо, шаҳодатнома беролмас эди. Мана, бу йилдан бу муаммо ҳам ҳал бўлди. Қўшимча дарслик¬лардан фойдаланишда эътироз бор эди. Бу ҳам бартараф этилди. Яъни, хусусий мактаб давлат томонидан тавсия қилинаётган дарсликлар асосида ўқитади. Шу меъёр даражасида билим бериши мажбурий. Аммо янада кўпроқ илм бермоқчи бўлса, қўшимча адабиётлардан фойдаланмоқчи бўлса, бемалол.

– «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасида чоп этилган ҳазилнамо бир луқмани ўқигандирсиз? Унда шу маънодаги гаплар бор: «Шогирд устози пири комилдан сўрабди: – Устоз, газета ўқимай, олим бўлиш мумкинми? Шунда пири комил жавоб берибди: – Олим бўлиш, бўлмаслигини билмадим-у, газета ўқимайдиган одам вазир бўлиши мумкин». Айтинг-чи, бунда нимага шаъма қилиняпти? Сиз нима деб ўйлайсиз: газета ўқимай, чинданам вазир бўлиш мумкинми?

– Бу гапда нимага шаъма қилиняпти, билмадим-у, аммо гап мен ҳақимда бўлса, мен газета ўқийман. Нафақат газета, балки барча оммавий ахборот воситалари, интернет сайтлари, ижтимоий тармоқларни ҳам кузатаман. Газеталар зўр бўлсин, халқ ўқисин. Мени газетанинг душманига чиқариш керак эмас.

Лекин бирорта даврий босма нашрда маркетинг бўйича мутахассис ёки иқтисодий ривожланиш билан шуғулланувчи мутахассис йўқ. Бир бош муҳаррирга газета мактабларга вақтида етиб бормаётганини айтдим. У буни эса почтанинг айби эканини билдирди. Майли, почта айбдордир. Бироқ бу билан унинг иши юришиб қолмайди-ку. 

– Сиз бир газетхон вазир сифатида мактабларга, аниқроғи, ўқитувчилар ва ўқувчиларга қайсидир даврий нашрларни ўқишни, обуна бўлишни тавсия қилишингиз мумкинми?

– Албатта, тавсия қиламан. Бир гапни яна таъкидлашни истайман, мен мажбурий деган нарсага қарши бўлдим. Газетага, ихтиёрий обунага эмас. Шу нарсада сал тушунмовчилик бўляпти. Мана, ўқитувчини мажбурий меҳнатдан, мажбурий обунадан, мажбуран қандайдир ҳомийликлар қилишдан халос қилдик. Лекин газета ўқимасин, демадик. Мисол учун, менинг чўнтагимда маълум миқдорда пулим бор. Унга хоҳласам, сув олиб ичаман, хоҳласам болаларимга нимадир харид қиламан, хоҳласам, газетага обуна бўламан. Яъни ўқитувчи ўз пулини ўзи истаганича ишлатсин. Мен бундай ҳолатда қандай қилиб уни чеклашим мумкин. Яна такрор айтаман: мен газетанинг душмани эмасман. 

Ситора Тожиддинова суҳбатлашди.

Манба: “Жамият” газетаси